Ομάδα «φίλεχθρων» (“frenemies”); Ομάδα πολιτικών αντιπάλων; Ποιά είναι η «Obamaland»; Ο διεθνής τύπος επί ένα μήνα, έκπληκτος, προσπαθεί να αποτυπώσει το στίγμα της νέας πολιτικής αντίληψης που φέρνει ο Ομπάμα με την ομάδα του στον Λευκό Οίκο. Υποσχέθηκε την αλλαγή. Μια αλλαγή δύσκολη αλλά εφικτή.

Αντέταξε εξ’αρχής την πολιτική της ελπίδας στις πολιτικές του φόβου που κυριάρχησαν στο εσωτερικό των ΗΠΑ τα τελευταία οκτώ χρόνια, αλλά και στη διεθνή σκηνή. «Ναί, θα τα καταφέρουμε»! Με ποιούς συμμάχους, με ποιούς συνεργάτες θα αλλάξει το πολιτικό σκηνικό;

Η ομάδα ειδημόνων του Λευκού Οίκου

Οι άνθρωποι του νέου προέδρου, σε αντίστοιξη με το «μονόχνωτο» και ιδεολογικά «καθαρόαιμο» επιτελείο του απερχόμενου Bush, είναι ένα εντυπωσιακό μίγμα ευφυών, ανοιχτόμυαλων ανθρώπων, διαφορετικών οριζόντων και ιδεολογικών αναφορών, με εμπειρία, γνώση, δοκιμασμένες ικανότητες και αναγνωρισμένο έργο.

Η τοποθέτηση της Hillary Clinton στο Υπουργείο Εξωτερικών, ισχυρής αντιπάλου του στις προκριματικές εκλογές για το χρίσμα, χαρακτηρίστηκε ως τολμηρή επιλογή και έδωσε αφορμή για μια σειρά αμφισβητήσεων. Πως θα αλλάξει τις «ξοφλημένες» πολιτικές της Washington όπως διακύρηξε, αν επαναφέρει το ισχυρό περιβάλλον των Clinton στην κεντρική σκηνή; Η παραμονή του Robert Gates στο Υπουργείο Αμυνας, επίσης, ξάφνιασε. Είναι η πρώτη φορά που διατηρείται σε αυτή την νευραλγική θέση υπουργός από το αντίπαλο κόμμα, ο οποίος θα κληθεί να υλοποιήσει μια διαφορετική στρατηγική στον πόλεμο του Ιράκ και στην αντιμετώπιση της τρομοκρατίας. Η επιλογή του Timothy Geithner στο Υπουργείο Οικονομικών, ο οποίος είχε υπηρετήσει στην κυβέρνηση Clinton και έπαιξε κεντρικό ρόλο στη διαχείριση της σημερινής οικονομικής κρίσης, αξιολογείται θετικά, καθώς διατηρεί καλές σχέσεις με Ρεπουμπλικάνους και Δημοκρατικούς στο Κογκρέσο. Χαρακτηριστική είναι και η υποψηφιότητα του Νομπελίστα και Προέδρου του Τμήματος Φυσικής του Stanford, Steven Chu, για τo Υπουργείο Ενέργειας. Ο Chu δεν ανήκει στο περιβάλλον του Ομπάμα. Είναι θερμός υποστηρικτής της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και θα μπορούσε να βοηθήσει τον Ομπάμα να μεταστρέψει την εικόνα των ΗΠΑ από υπερόπτη πολέμιο, σε ηγέτη για τη διάσωση του κλίματος.

Διαφαίνονται, πιστεύω, σε αυτές τις επιλογές τα στοιχεία ενός διαφορετικού στυλ πολιτικής, που ανταποκρίνεται καλύτερα στις προκλήσεις του αιώνα μας. Δεν είναι το πνεύμα του πιστού οπαδού και του άκαμπτου ιδεολόγου που αναζητά ο Ομπάμα να διασφαλίσει στη σύνθεση της κυβερνητικής ομάδας του, όσο το πνεύμα του σεβασμού στις διαφορετικές ιδέες και της υιοθέτησης της καλά τεκμηριωμένης και δόκιμης άποψης, από όπου κι αν προέρχεται.

Ο Ομπάμα πιστεύει ότι μόνο αν περιστοιχίζεται από συνεργάτες με ισχυρές, αντίθετες γνώμες, θα μπορέσει να λάβει τις καλύτερες αποφάσεις και να υλοποιήσει με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο τις κύριες υποσχέσεις του: έξοδος της οικονομίας από την ύφεση και πράσινη ανάπτυξη, ανοιχτή οικονομία της αγοράς με ρυθμίσεις και λογοδοσία, ένα κράτος που σέβεται και υποστηρίζει τους πολίτες του και προχωρά σε τολμηρές δημόσιες επενδύσεις, επενδύσεις σε ευρυζωνικά δίκτυα και σε μια διακυβέρνηση 2.0, τερματισμός του πολέμου στο Ιράκ, στροφή στην πολυμερή εξωτερική πολιτική. Να αποκαταστήσει, εν τελει, το κλίμα εμπιστοσύνης στην πολιτική, τις αγορές, την κοινωνία.

Αρκετοί σχολιαστές αναγνωρίζουν ήδη στον Ομπάμα ένα πρώτο επίτευγμα. Την ικανότητα του να μην εγκλωβίζεται στις σκληρές κομματικές και ιδεολογικές γραμμές, να κάνει ευφυείς συμμαχίες και να κερδίζει ευρύτερη συναίνεση ή ανοχή από τους πολιτικούς αντιπάλους στο πολιτικό του πρόγραμμα.

Ενδεικτική είναι, η θετική ανταπόκριση των αγορών στο σχέδιο του Ομπάμα για την την εξόδο από την κρίση. Με μια τελείως διαφορετική στρατηγική από αυτήν των Ρεπουμπλικάνων- άφησαν τις δημόσιες υποδομές να καταρρέουν, αναθέτοντας στη συνέχεια τη διαχείριση τους σε ιδιώτες επενδυτές (για την κατάρρευση των δημόσιων υποδομών επί Bush αξίζει να σας παραπέμψω στο βιβλίο της Naomi Klein: The Shock Doctrine:The Rise of Disaster Capitalism)- ο Ομπάμα, μένοντας πιστός στις προεκλογικές του εξαγγελίες, προτείνει ένα τολμηρό πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων. Με βάση το σχέδιο του -που αναμένεται να δημιουργήσει 2,5 εκατομμύρια θέσεις εργασίας- σημαντικές επενδύσεις θα γίνουν σε έργα υποδομής όπως τα οδικά δίκτυα, οι γέφυρες, τα σχολεία, τα ευρυζωνικά δίκτυα, επενδύσεις στην πράσινη ενέργεια, δαπάνες για το εθνικό σύστημα υγείας και αυστηρές ρυθμίσεις για τη λειτουργία των τραπεζών, την αγορά στεγαστικών δανείων και των εταιριών πιστοληπτικής αξιολόγησης (πηγή: Οικονομική Καθημερινή, 9/12/08, σελ 36). Όπως υποστηρίζει και ο ίδιος «η καινοτομία είναι εξίσου σημαντική με τις ρυθμίσεις».

Ομάδα 2.0: συμμετοχή των πολιτών και διαχείριση της διαφωνίας.

Ο Ομπάμα κατά την προεκλογική περίοδο ανέδειξε τη δυναμική της πολιτικής 2.0 μέσω της αξιοποίησης των social media, πετυχαίνοντας μεγάλη συμμετοχή των πολιτών στη διαμόρφωση και τη διάχυση των πολιτικών του μηνυμάτων αλλά και την οικονομική του ανεξαρτησία, αξιοποιώντας κυρίως το μοντέλο της μικροχρηματοδότησης.

Τον Ιούλιο που μας πέρασε, ο Ομπάμα πέρασε ένα πρώτο “crash test” στη διαχείριση μιας οργανωμένης αντίθεσης των υποστηρικτών του επειδή αθέτησε τη δέσμευση του, και τελικά υποστήριξε την ανανέωση της Foreign Intelligence Surveillance Act, χρησιμοποιώντας το ίδιο το επίσημο website της πολιτικής του καμπάνιας (δείτε το σχετικό post εδώ).

Όπως σημείωνα τότε: «Είναι πρωτόγνωρο να δημιουργείται μια πλατφόρμα για να κινητοποιήσει υποστηρικτές σε μια πολιτική καμπάνια και η ίδια αυτή πλατφόρμα να χρησιμοποιείται ως πεδίο διαμαρτυρίας ενάντια σε μια πολιτική θέση του υποψηφίου. Ο Ομπάμα άφησε αυτή τη δυνατότητα ανοιχτή». Με διάθεση δημόσιας λογοδοσίας, αιτιολόγησε τη θέση του, αναγνωρίζοντας ότι η κάθε απόφαση του μπορεί να μη βρίσκει πάντα σύμφωνους τους πολίτες αλλά υποσχέθηκε να είναι πάντα ανοιχτός στην κριτική και έτοιμος να πειστεί από τις καλύτερες ιδέες.

Όπως και κατά την προεκλογική περίοδο, έτσι και τώρα, ο Ομπάμα στηρίζεται ταυτόχρονα σε δύο ομάδες που αλληλεπιδρούν. Στην ομάδα των έμπειρων, των ειδικών και των επαγγελματιών όπως και στη σοφία των πολλών, των πολιτών.

Στις 13 και 14 Δεκεμβρίου η δικτυακή ομάδα του Ομπάμα οργάνωσε συναντήσεις σε όλη τη χώρα με τους πολίτες για να προτείνουν κατευθύνσεις που θα πρέπει να πάρει η πολιτική της αλλαγής τόσο στην Washington όσο και στις δικές τους τοπικές κοινωνίες. Η πρόσκληση “Change is coming-Find a House Meeting” έγινε με video μέσω του επίσημου website.

Αυτό ακριβώς χρειαζόμαστε σήμερα. Την παραγωγή νέων ιδέων και πολιτικών μέσα από τη συνεργασία διαφορετικών μυαλών και θεσμών. Μια ισορροπία ανάμεσα στον πραγματισμό και την ιδεολογία.

Ο Cass Sunstein, καθηγητής στην Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Σικάγο, φίλος και συνεργάτης του Ομπάμα εδώ και 15 χρόνια, ανέλυε σε πρόσφατο άρθρο του τις σημαντικές πολιτικές αρετές, που εκτιμά οτι τον συνοδεύουν σε όλη του τη διαδρομή: ένα ανεξάρτητο μυαλό και ένας συνεργατικός «παίκτης», με μεγάλες ικανότητες ανάλυσης και επίλυσης προβλημάτων, εξαιρετικός ακροατής, ανοιχτός στις πολλαπλές οπτικές, έτοιμος να δανειστεί ορθές ιδέες από οποιαδήποτε πλευρά κι αν προέρχονται, με καλή πίστη και σεβασμό απέναντι σε όσους διαφωνούν μαζί του. Πάνω σε αυτές τις αξίες μπορούμε να στηριχτούμε για να αντιμετωπίσουμε όχι μόνο τις κρίσεις αλλά κυρίως να μετέχουμε δημιουργικά στα νέα συνεργατικά σχήματα που μας προσφέρει η ψηφιακή κουλτούρα και τεχνολογία και να δώσουμε νέο νόημα στην καθημερινή μας ζωή.

Από αυτές τις αξίες είτε ως πολίτες είτε ως οργανωμένη κοινωνία και πολιτεία έχουμε απομακρυνθεί στη χώρα μας. Ο απολογισμός αλλά και ο αναστοχασμός των ημερών, αν έχει διάρκεια, ίσως δώσει σταδιακά τις πρώτες κατευθύνσεις αλλαγής κοινωνικής και πολιτικής κουλτούρας.

Links:

1. The New Team

2. Obamaland:‘Partisan’ Seeks a Prefix: Bi- or Post-

3. Elitism in Obama’s team?

4. Clinton –Obama en détente

5. Obama tilts to center, inviting a clach of ideas

6. The insiders crusade

7. Obama Team, anything but shy and retiring

8. Team of Rivals

9. Team of Frenemies!

10. The Obama I Know

11. Change I can believe in – On Obama selecting his cabinet team

Tο παραπάνω άρθρο το έγραψα στις 14 Δεκεμβρίου 2008, για το blog του περιοδικού Βήμα Ιδεών.