Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί «μόνο» έναν μείζονα οικολογικό κίνδυνο. Αποτελεί ίσως μία απο τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τους πολιτικούς θεσμούς, τις αξίες, την οικονομία και την εξέλιξη του πολιτισμού. Το παγκόσμιο κλίμα συνιστά έναν παγκόσμιο κοινό πόρο. Προκειμένου να υιοθετήσουμε ως παγκόσμια κοινωνία, κράτη και πολίτες αποτελεσματικές πολιτικές για το περιβάλλον, που να είναι δίκαιες, καινοτόμες και να προσφέρουν ένα νέο μοντέλο οργάνωσης της κοινωνικής και οικονομικής ζωής, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε τη σύνθετη σχέση αλληλεπίδρασης ανάμεσα στις κλιματικές, τις οικονομικές, τις κοινωνικές κρίσεις και «τύχες» όπως και τη σημασία της συνεργασίας σε παγκόσμιο επίπεδο ως στρατηγική επιβίωσης και ανάπτυξης.

Η κλιματική αλλαγή μεταμορφώνει το πολιτιστικό μας τοπίο, την καθημερινή εμπειρία ζωής αλλά και τη σχέση μας με το μέλλον μας. Μέσα σε αυτό το αναθεωρημένο σύνθετο και ολιστικό μοντέλο προσέγγισης, τον Σεπτέμβριο του 2000 στην Παγκόσμια Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη, υπογράφεται από τους πολιτικούς ηγέτες η Διακήρυξη για τους Στόχους της Χιλιετίας.

Μια παγκόσμια συμμαχία 192 κρατών-μελών του ΟΗΕ και 23 διεθνών οργανισμών (ανάμεσά τους, η Παγκόσμια Τράπεζα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, η Παγκόσμια Οργάνωση Εργασίας, η UΝΕSCΟ, το UΝΕΡ, η UΝΑΙDS κ.ά.) δεσμεύεται να υλοποιήσει οκτώ δύσκολους στόχους. Η παγκόσμια κοινότητα διαμορφώνει ένα ακόμη πλαίσιο συνεργασίας που στηρίζεται σε αμοιβαίες δεσμεύσεις και υποχρεώσεις για να αντιμετωπίσει από κοινού τις σημαντικότερες προκλήσεις και κρίσεις του πλανήτη με ορίζοντα το 2015.

Στις αρχές του νέου αιώνα υπάρχει κλίμα αισιοδοξίας ότι είναι εφικτό να υλοποιηθούν οκτώ αλληλένδετοι στόχοι με ορίζοντα το 2015:

1. Εξάλειψη της ακραίας φτώχειας και πείνας.
2. Παροχή πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης για όλα τα παιδιά.
3. Προώθηση της ισότητας των φύλων και ενδυνάμωση των γυναικών.
4. Μείωση της παιδικής θνησιμότητας.
5. Περιορισμός της μητρικής θνησιμότητας και βελτίωση της αναπαραγωγικής υγείας των γυναικών.
6. Καταπολέμηση του ΗΙV/ΑΙDS, της χολέρας και άλλων επιδημιών.
7. Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και διασφάλιση της περιβαλλοντικής αειφορίας.
8. Ενδυνάμωση μιας παγκόσμιας συμμαχίας (ανάμεσα σε διεθνείς οργανισμούς, στον δημόσιο/κρατικό, τον κοινωνικό και τον ιδιωτικό τομέα) για την ανάπτυξη.

Οι οκτώ Στόχοι της Χιλιετίας, με υπέρτερο όλων την αντιμετώπιση της ακραίας φτώχειας, αναλύονται σε επί μέρους εξειδικευμένους άξονες δράσης. Διαμορφώνονται δείκτες, μετρήσεις και ετήσιες αναφορές αξιολόγησης του φιλόδοξου πλανητικού εγχειρήματος.

Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί (μόνο) ένα από τα κρίσιμα παγκόσμια προβλήματα. Από την ορθή και έγκαιρη αντιμετώπισή της θα εξαρτηθεί και η επίτευξη των άλλων Στόχων της Χιλιετίας. Και οι οκτώ στόχοι συνιστούν αλληλένδετες παραμέτρους μιας συνολικότερης κρίσης. Το ανθρώπινο και οικονομικό οικοσύστημα, το περιβάλλον, έχει χάσει την ισορροπία του. Αναθεωρούμε αξίες, συμπεριφορές, οικονομικές πρακτικές, μοντέλο διακυβέρνησης. Ποτέ δεν μας είχε γίνει τόσο απτή και άμεσα αισθητή η έννοια της παγκόσμιας αλληλεξάρτησής μας.

Η αλληλεξάρτηση δεν χαρακτηρίζει μόνο την παγκόσμια οικονομία, που περνά μία από τις σημαντικότερες και απειλητικότερες υφέσεις για το μοντέλο των αξιών και του τρόπου ζωής μας. Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει και επηρεάζεται από την ακραία φτώχεια, την έλλειψη βασικής παιδείας, τις ανισότητες, την υγεία και την ικανότητά μας να συνεργαζόμαστε.

Το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ (UΝΕΡ) συσχέτισε και εξειδίκευσε τους κινδύνους που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή με κάθε επί μέρους Στόχο της Χιλιετίας:

1. Εξάλειψη ακραίας φτώχειας: Οι αλλαγές στα φυσικά συστήματα θα περιορίσουν τα μέσα επιβίωσης των φτωχών λαών και ανθρώπων, θα περιορίσουν τον ρυθμό της οικονομικής ανάπτυξης αλλά και θα μειώσουν την ασφάλεια των τροφίμων.
2. Καθολική πρωτοβάθμια εκπαίδευση: Οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής μπορεί να θέσουν φραγμούς στις ευκαιρίες εκπαίδευσης των παιδιών. Ενδεικτικά ας σημειώσουμε την καταστροφή δημόσιων υποδομών όπως είναι τα σχολεία, την ώθηση των παιδιών στην εργασία ώστε να συμπληρώνουν το οικογενειακό εισόδημα αλλά και την οικομετανάστευση.
3. Ισότητα των φύλων: Φυσικές καταστροφές που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή έχουν επιπτώσεις στην αγροτική παραγωγή επιβαρύνοντας περαιτέρω την υγεία των γυναικών, τη δυνατότητά τους να βρουν εργασία αλλά και να μετέχουν στη λήψη αποφάσεων.
4, 5, 6. Μητρική, παιδική υγεία και ασθένειες: Αναμένονται αύξηση της παιδικής θνησιμότητας, λιγότερο καλή μητρική υγεία, προβλήματα διατροφικής υγείας αλλά και μεγαλύτερη δυσκολία στην αντιμετώπιση του ΗΙV/ΑΙDS καθώς η κλιματική αλλαγή μπορεί να συνδέεται με ακραία καιρικά φαινόμενα, μείωση της ασφάλειας των τροφίμων, μείωση των αποθεμάτων καθαρού νερού αλλά και αύξηση των θανάτων λόγω των αυξημένων θερμοκρασιών.
7. Περιβαλλοντική αειφορία: Η κλιματική αλλαγή θα έχει άμεση επίδραση σε όλο το φυσικό περιβάλλον καθώς σημειώνονται μεταβολές στην ισορροπία του οικοσυστήματος και μειώνεται η παραγωγικότητά του και μεταβάλλεται η ποιότητα και η ποσότητα των φυσικών πόρων.

Αυτή η απαρίθμηση των πιθανών κινδύνων που συνδέουν την κλιματική αλλαγή με τα περιθώρια που έχουμε να αντιμετωπίσουμε παλιά και νέα τοπικά και παγκόσμια κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα και κρίσεις καθιστά τους Στόχους της Χιλιετίας έναν οδηγό δράσης για τη διεθνή κοινωνία, τα κράτη και τους πολίτες. Η παρούσα οικονομική κρίση έχει δημιουργήσει σοβαρές ανησυχίες στις οργανώσεις που δραστηριοποιούνται για την υλοποίηση των Στόχων, ότι μπορεί να λειτουργήσει ως άλλοθι ώστε οι παγκόσμιοι ηγέτες να απομακρυνθούν από τις δεσμεύσεις τους. Πάνω από 100 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλον τον κόσμο συμμετείχαν σε εκδηλώσεις με κεντρικό σύνθημα «Stand Up- Τake Αction» για να απαιτήσουν από τις πολιτικές και οικονομικές ηγεσίες να μείνουν πιστές στις δεσμεύσεις τους.

Η τελευταία αναφορά του 2008 για την πρόοδο που έχει σημειωθεί ως τώρα στην επίτευξη των Στόχων της Χιλιετίας μάς αφήνει με την αίσθηση ότι, παρά τα θετικά βήματα, ουσιαστικά έχουμε χάσει χρόνο και ευκαιρίες. Ο συνδυασμός της περιβαλλοντικής και της οικονομικής κρίσης μάς θέτει και πάλι μπροστά στις ευθύνες αλλά και στην αναμέτρηση με τις αξίες μας. Το κεντρικό σύνθημα της καμπάνιας για την επίτευξη των Στόχων της Χιλιετίας είναι «Μake it Ηappen». Θεωρώ ότι είναι ακόμη στο χέρι μας.

—
Το παραπάνω είναι άρθρο μου που δημοσιεύθηκε στο ένθετο “Βήμα Ιδεών” της εφημερίδας “ΤΟ ΒΗΜΑ”