Tο Διαδίκτυο και η άνθηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχουν προκαλέσει τριγμούς στους ισχυρούς πρωταγωνιστές και στις ελίτ της εποχής των ΜΜΕ, της μαζικής παραγωγής και κατανάλωσης, της μαζικής επικοινωνίας, της μαζικής γνώσης, της μαζικής πολιτικής επικοινωνίας. Αλλάζουν τις κοινωνικές ισορροπίες και την κατανομή εξουσίας και επιρροής.

Ενα νέο πεδίο άνοιξε για οραματισμό, για αντιπαραθέσεις, για αναμετρήσεις, για προσδοκίες ενδυνάμωσης της δημιουργικότητας του λόγου των πολλών. Και παράλληλα διάχυτοι είναι οι φόβοι για υπερβολές, για καταχρήσεις και παραβιάσεις δικαιωμάτων αλλά και κεκτημένων προνομίων μέσα από το χαοτικό Διαδίκτυο, όπου ο καθένας μπορεί να γίνει ο ίδιος ένα Μέσο, ένας παραγωγός και διανομέας ιδεών, προϊόντων, υπηρεσιών, συμμετέχοντας ή οργανώνοντας δίκτυα συνδεδεμένων και συνεργαζόμενων πολιτών.

Η συνεργασία και το ελεύθερο μοίρασμα της γνώσης, των τεχνικών, των ιδεών αλλάζουν τις έννοιες της ιδιοκτησίας και της κοινοκτημοσύνης, σε μια εποχή όπου πρωταγωνιστής είναι το άτομο. Οχι όμως το απομονωμένο ή αλλοτριωμένο άτομο, αλλά το δικτυωμένο άτομο που αναπτύσσει κοινωνικές σχέσεις αμοιβαιότητας και συνεργασίας. Ιδού μια ανατροπή στις παραδεδεγμένες ιδέες μας.

Μια νέα οργάνωση του δημόσιου χώρου και διαλόγου αναπτύσσεται, εκεί όπου συναντώνται η κοινωνική ζωή και δραστηριότητα με τις δράσεις, τις ιδέες των ψηφιακών κοινοτήτων. Η ώσμωσή τους δημιουργεί τη νέα κοινωνική εμπειρία και ανοίγει τον δρόμο για πειραματισμό και καινοτομία. Η δημοκρατία βρίσκει νέους δρόμους για να δοκιμάσει το μέλλον και την ευρωστία της.

Το άρθρο του Νίκου Δρανδάκη προσβλέπει σε όλη την κοινωνική δυναμική ανάπτυξης ιδεών, καινοτομιών, νέων τρόπων wiki εργασίας, αλλά και ενός νέου μοντέλου ισχύος που δεν θα στηρίζεται στην ιεραρχία αλλά στην ομότιμη παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών με βάση την κοινή, μοιρασμένη γνώση. Παραλληλίζει τις επενδύσεις υποδομής που κάνουν σήμερα οι σύγχρονες κοινωνίες στην ανάπτυξη του Δικτύου και των ποικίλων εφαρμογών του με την αντίστοιχη επένδυση που έκαναν οι κοινωνίες τον 19ο αιώνα στον ηλεκτρισμό, «δίνοντας το σήμα εκκίνησης μιας κούρσας καινοτομιών και υπηρεσιών».

Ο Δρανδάκης διαβλέπει ποιοι θα είναι οι κερδισμένοι και οι ηττημένοι του Διαδικτύου. Παίρνει θέση μαχητική αλλά και προσδιορίζει τον κρίσιμο παράγοντα επιτυχίας ή αποτυχίας όλου του εγχειρήματος. Ο Γιώργος-Μιχαήλ Κλήμης, στο ίδιο πνεύμα με τον Δρανδάκη, διαπιστώνει ότι οι τεχνολογικές καινοτομίες εκδημοκρατίζουν όλο και περισσότερο το Δίκτυο «καταστρέφοντας παραδοσιακές μορφές οργάνωσης σε πολλούς κλάδους», ενώ αρκετές είναι οι επιχειρήσεις, τα άτομα και οι ομάδες που προσαρμόζονται και συν-εξελίσσονται σε ένα νέο περιβάλλον πειραματισμού και καινοτομίας.

Τον πρώτο λόγο έχουν οι πολλοί και όχι οι λίγοι και εκλεκτοί. Απειλούνται, έτσι, η ισχύς και το μονοπώλιο καθιερωμένων μεσολαβητών, κάθε είδους, που δεν είναι πλέον αποδοτικοί, προκαλώντας έτσι τη σθεναρή αντίσταση του επιχειρηματικού, μεντιακού ή και πολιτικού «κατεστημένου» που επιχειρεί να αλλάξει το θεσμικό πλαίσιο, ώστε να έχει και πάλι τον έλεγχο στη νέα δικτυακή κοινωνία. Ο Κλήμης πιστεύει ότι ήρθε η ώρα να «ξεφορτωθούμε το κατεστημένο».

Ο Θανάσης Καράβατος στέκεται ανοιχτός απέναντι στο Διαδίκτυο διατυπώνοντας παράλληλα μια σειρά προβληματισμούς. Εχοντας σημείο εκκίνησης τη φράση «η τεχνολογία δεν είναι ούτε καλή ούτε κακή, πολύ περισσότερο δεν είναι ουδέτερη»,
επιχειρεί να αναδείξει τις υπερβολές που έχουν διατυπωθεί είτε με τη μορφή υψηλών προσδοκιών για τη δυναμική του Διαδικτύου είτε με τη μορφή κινδύνων σε μια «τρομολαγνική κοινωνία» που στέκεται αμήχανη, ανασφαλής και παραλύει ή εκρήγνυται «μπροστά σε κάθε πρόβλημα που επιζητεί τη λύση του». Εντοπίζει υπερβολές στους φόβους για τις επιπτώσεις του Ιnternet στη συνοχή της οικογένειας, στο μέλλον του βιβλίου, στο μέλλον της εκπαίδευσης, για τις δυνατότητές του να συμβάλει στην επίλυση προβλημάτων κοινωνικής ανισότητας. Θέτει το ζήτημα του ελέγχου της εγκυρότητας των πληροφοριών που βρίσκουμε στο Διαδίκτυο (οι ιατρικές πληροφορίες είναι ένα πρόσφορο πεδίο για έναν τέτοιο προβληματισμό). Πιστεύει ότι βασικό ερώτημα παραμένει: «πώς θα επιβιώσει ο πολιτισμός όταν όλος ο χρόνος μας γίνεται εμπόρευμα;

Πού θα βρεθεί χώρος για κοινωνικές σχέσεις αμοιβαιότητας;». Θα αφήσουμε το Διαδίκτυο να ανθήσει ως ένας δημόσιος χώρος διαλόγου, δημιουργικότητας και καινοτομίας σε ένα παγκόσμιο ανταγωνιστικό περιβάλλον όπου αναμετρούνται οι ιδέες και τα ανθρώπινα μυαλά; Ή διαβλέπουμε σε αυτή την εξέλιξη κυρίως κινδύνους και ανατροπές που δεν επιθυμούμε;

Το παραπάνω κείμενο είναι το εισηγητικό άρθρο στο αφιέρωμα για το Διαδίκτυο του ένθετου “Βήμα Ιδεών”, από την εφημερίδα “ΤΟ ΒΗΜΑ”