Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη στον κλάδο των Τροφίμων
Posted by Μπέττυ Τσακαρέστου in Social Responsibility on August 2nd, 2009
Άρθρο μου στην εφημερίδα “ΤΑ ΝΕΑ” για την ιδέα της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στον κλάδο των τροφίμων.
Τον Φεβρουάριο του 2003 κυκλοφορεί το περιοδικό Fortune με κεντρικό θέμα “Is Fat the Next Tobacco?”. Τα τρόφιμα παραλαμβάνουν με τον πιο επίσημο τρόπο- τουλάχιστον στον οικονομικό τύπο- την σκυτάλη μετά την καπνοβιομηχανία την κεντρική πολιτική σκηνή. Αν το τσιγάρο είναι μια ανθυγιεινή συνήθεια και ενδεχομένως παραμένει δύσκολο να παράξουν οι εταιρίες ένα ασφαλές για την υγεία προιόν, δεν ισχύει το ίδιο με τους κλάδους των τροφίμων, των ποτών και της γρήγορης εστίασης.
Το θέμα της παχυσαρκίας- ιδιαίτερα της νεανικής σε συνδυασμό με τον παιδικό διαβήτη και οι συνέπειες για την υγεία- ήδη το 2001 300.000 θάνατοι ετησίως στις ΗΠΑ καταγράφηκαν ως συνέπεια του προβλήματος της παχυσαρκίας ενώ 117 δις δολάρια επιβαρύνθηκε εκείνη τη χρονιά στο δημόσιο σύστημα υγείας , η ιατρική και φαρμακευτική υποστήριξη των ασθενών. Το θέμα της παχυσαρκίας που καταγράφετο ως ανδυόμενο και ανησυχητικό πρόβλημα δημόσιας υγείας και κατα τα προηγούμενα 50 χρόνια, λαμβάνει πλέον διαστάσεις επείγουσας αντιμετώπισης από τα κράτη, τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και την ιατρική κοινότητα. Οι εταιρίες βρίσκονται αντιμέτωπες με μια νέα πραγματικότητα.
Τα θέματα της ευθύνης τους απέναντι στην υγεία και την ασφάλεια των καταναλωτών αξιολογούνται ως πρωτεύουσας σημασίας. Συχνές είναι οι αγωγές πλέον εναντίον τους για θέματα που συνδέονται με τις αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία και την ασφάλεια των καταναλωτών των προιόντων τους αλλά και ευρύτερα με τις προοπτικές επιδείνωσης των δεικτών και των δαπανών δημόσιας υγείας που συνδέονται με την κατανάλωση επεξεργασμένων και λιπαρών και με συντηρητικά τροφίμων.
Κοντά σε αυτά τα θέματα, τα διατροφικά ζητήματα και κρίσεις που αφορούν συχνά θέματα ασφάλειας των τροφίμων (γενετικά τροποποιημένα συστατικά, ακρυλαμύδια, αφιλατοξίνες..) μετατρέπουν τα επξεργασμένα και συσκευασμένα τρόφιμα, το σύνολο της βιομηχανίας τροφίμων , ποτών και γρήγορης εστίασης σε στόχους ρυθμίσεων, περιοριμών, ελέγχων και κυρίως έγκλησης για ανεύθυνη στάση απέναντι στο δημόσιο καλό.
Τόσο στα Μέσα όσο και στην συνείδηση καταναλωτών και των δημόσιων αρχών και φορέων υγείας, ο κλάδος των τροφίμων αποτελεί το νέο μεγάλο κίνδυνο μετά το τσιγάρο. Στο πεδίο των τροφίμων δίνονται πλέον οι πιο σημαντικές αντιπαραθέσεις για τη διαμόρφωση νέων αντιλήψεων για το ρόλο της διατροφής, τα όρια της ευθύνης των επιχειρήσεων, οι ευκαιρίες για ανάπτυξη νέων ασφαλέστερων προιόντων, η επικοινωνία και το μαρκετινγκ νέων διατροφικών προτύπων σε συνδυασμό με μια δραστήρια ζωή.
Πλέον οι εταιρίες τροφίμων στα χρόνια που μεσολάβησαν επανατοποθετήθηκαν στο θέμα της ευθύνης τους. Αναγνώρισαν τη σημασία των ζητημάτων υγείας αλλά και τις προσδοκίες των καταναλωτών τους για προσφορά εκ μέρους τους ασφαλέστερων και πιο υγειινων προιόντων.
Η έρευνα για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη και την Υπεύθυνη Κατανάλωση που πραγματοποίησε για 5η χρονιά το Ινστιτούτο Επικοινωνίας σε συνεργασία με το Παντειο Πανεπιστήμιο δείχνει τη διαχρονική προσοδοκία των πολιτών για παροχή απο το σύνολο των εταιριών ασφαλών και υγεινών προιόντων, που δεν βλαπτουν το περιβάλλον. Αυτή θεωρείται κύρια ευθύνη, είναι στο κεντρο της αντιλήψης τους για την ΕΚΕ σε συνδυασμό με την υιοθέτηση υπεύθυνων κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρακτικές παραγωγής και με σεβασμό στη διαφορετικότητα και τα διακαιώματα των εργαζομένων τους.
Καθώς τα τρόφιμα αλλα και η επικοινωνία των εταιριών τροφίμων και γρήγορης εστίασης βρίσκονται στην ημερήσια διαταξη των Μέσων, οι πολίτες αναγνωρίζουν οτι οι εταιρίες τροφίμων προσπαθούν να ανταποκριθούν στις προκλήσεις και τις προσδοκίες των κοινωνιών για μεγαλύτερη επίδειξη ευθύνης στο σύνολο των λειτουργιών τους. Τις αναδεικνύουν, σε αυθόρμητο επίπεδο, ως υπεύθυνες επιχειρήσεις κατα τα δύο τελευταίες μετρήσεις.
Ωστόσο, η κρισιμότητα των διατροφικών ζητημάτων και ο επείγων χαρακτήρας τους καθιστά τις εταιρίες τροφίμων, ποτών και γρήγορης εστίασης ταυτόχρονα «ύποπτες» για μη υπεύθυνη συμπεριφορά. Διαφορετικοί καταναλωτές του δείγματος της έρευνας εκτιμούν οτι δεν ανταποκρίνονται με υπεύθυνο τρόπο απέναντι στις υποχρεώσεις τους στην κοινωνία.
Αντίφαση; Θα έλεγα όχι. Είναι αναμενόμενο ένας κλάδος που είναι στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, αντιπαράθεσης και επικοινωνίας να συγκεντρώνει την προσοχή και διαφορετικές κρίσεις. Σημασία έχει να τονίσουμε οτι βρίσκεται στην κορυφή της προσοχής και της αξιολόγησης των πολιτών και με το ισοζύγιο της φήμης υπευθυνότητας να «γέρνει» προς τον θετικό άξονα.
Οι εταιρίες τροφίμων, ποτών και γρήγορης εστίασης έχουν πολύ δρόμο να κάνουν για να διαμορφώσουν μια σταθερή σχέση εμπιστοσύνης με τους καταναλωτές αλλά και με το σύνολο των stakeholders. Τα διατροφικά ζητήματα, συνδεδεμένα πλέον όχι μονο με στενά θέματα υγείας και ασφάλειας αλλά και με την αλληλεπίδρασης τους με ζητήματα περιβαλλοντικής ή αγροτικής πολιτικής, εργασιακών σχέσεων, συνεισφοράς στην επίλυση παγκόσμιων κοινωνικών προβλημάτων (πχ φτώχεις, πείνα), οδηγούν τις εταιρίες τροφίμων να αναθεωρήσουν το επιχειρηματικό τους μοντέλο και τον δημόσιο ρόλο τους. Καλούντια τοποθετηθούν σε θέματα ευρύτερα απο τα θέματα που απτονται των δικων τους στρατηγικών στόχων, να συνδέσουν την ανάπτυξη, τη βιωσιμότητα και την καινοτομία τους με την ευρύτερη κοινωνική συμμετοχή τους, με τις τύχες και τις προοπτικές των κοινωνικών και των οικοσυστημάτων στα οπoία δραστηριοποιούνται.
Συνέντευξη στην εφημερίδα “Μέτοχος” για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη
Posted by Μπέττυ Τσακαρέστου in Social Responsibility on August 2nd, 2009
Παρακάτω βρίσκεται η συνέντευξη που έδωσα στον δημοσιογράφο Δημήτρη Γλύστρα, και δημοσιεύθυκε στην εφημερίδα “Μέτοχος”. Η συνέντευξη αφορά σε θέματα Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης.
1. Πως εκτιμάτε ότι εξελίσσεται η άποψη του ελληνικού κοινού για τις δράσεις Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης;
Μπέττυ Τσακαρέστου: Στις 16 Ιουνίου, το Ινστιτιούτο Επικοινωνίας και το Πάντειο Πανεπιστήμιο παρουσίασαν τα αποτελέσματα της 5ης Ερευνας για την ΕΚΕ και την Υπεύθυνη Κατανάλωση. Η έρευνα διεξήχθη τον Ιανουάριο του 2009 σε δείγμα 2001 πολιτών με την άδεια της καναδικής εταιρίας δημοσκοπήσεων GlobeScan.
Μια απο τις βασικές παραδοχές για την ανάπτυξη της ΕΚΕ διεθνώς συνδέεται με την παρουσία και την υπεύθυνη και κριτική στάση του ενεργού πολίτη- καταναλωτή τόσο απέναντι στις επιχειρηματικές δράσεις, όσο και κατα την επιλογή/αγορά προιόντων και υπηρεσιών.
Διαπιστώνουμε οτι ένας ενδιαφέρον μετασχηματισμός αξιών, αντιλήψεων, προσδοκιών και συμπεριφορών έχει αναδειχτεί και τείνει να ενδυναμώνεται μέσα στην ελληνική κοινωνία.
Ο συνειδητός πολίτης-καταναλωτής αποτελεί μια υπολογίσιμη κοινωνική δύναμη αλλαγής μέσα στην Ελληνική κοινωνία πλέον. Το στρεότυπο της «απάθειας» των ελληνων πολιτών αν και έχει παραμείνει ισχυρό, οι ελληνες πολίτες μας δείχνουν οτι έχουν ήδη «μετακινηθεί» σε απόψεις και συμπεριφορά.
Αφενός οι προσδοκίες τους απέναντι στον επιχειρηματικό κόσμο παραμένουν σταθερά υψηλές και εστιασμένες τα τελευταία χρόνια (2004-2009) κατα τις οποίες γίνεται η έρευνα. Τέσσερεις είναι οι κύριες περιοχές εστίασης των προσδοκιών των πολιτών απο τις επιχειρήσεις και οι οποίες συγκεντρώνουν σε κάθε μέτρηση τα υψηλότερα ποσοστά: Ειδικότερα στη μέτρηση του 2009, οι επιχειρήσεις θα «έπρεπε να θεωρηθούν απόλυτα υπεύθυνες στο να διασφαλίζουν οτι τα προιόντα τους είναι ασφαλή και υγιεινά (87.9%), στο να διασφαλίζουν οτι προιόντα και υπηρεσίες δεν βλάπτουν το περιβάλλον (80,9%), στο να παρέχουν προιόντα και υπηρεσίες καλής ποιότητας στη χαμηλότερη δυνατή τιμή (74,6%) και στην ίση μεταχείριση όλων των υπαλλήλων και των υποψηφίων στις θέσεις εργασίας ανξερτήτως φύλου, εθνικότητας, θρησκεύματος ή σεξουαλικής προτίμησης (72,5%)
Αφετέρου οι έλληνες πολίτες-καταναλωτές υιοθετούν όλο και πιο έντονα συνειδητή στάση απέναντι στις επιχειρήσεις ανάλογα με την αξιολόγηση τους στα θέματα της υπευθυνότητας.
Επιβραβεύουν και τιμωρούν τις επιχειρήσεις τόσο σε επίπεδο διαχείρισης της φήμης τους (word of mouth) όσο και σε επίπεδο αγοραστικής συμπεριφοράς.
Επιβραβεύουν οσες θεωρούν κοινωνικά υπεύθυνες είτε μιλώντας είτε θετικά είτε αγοράζοντας τα προιόντα τους (52,2%) ή τις τιμωρούν, αρνούμενοι να αγοράσουν τα προιόντα της είτε μιλώντας επικριτκά για αυτή (66,2%)
Διαχρονικά οι ποσοστιαίες μεταβολές της επιβράβευσης των κοινωνικά υπεύθυνων επιχειρήσεων έχουν ως ακολούθως:
2004-2007: +40,5%
2007-2008: -12%
2008-2009: +13,1%.
Αντίστοιχα οι ποσοστιαίες μεταβολές της τμωρίας των μη κοινωνικά υπεύθυνων επιχειρήσεων διαμορφώνονται ως εξής:
2004-2005: +15%
2005-2007: +34%
2007-2008: -6,8%
2008-2009: +8,1%
Ενω παρατηρούμε τη σταθερή «ροπή» του Ελληνα καταναλωτή προς την τιμωρία είναι πολύ σημαντική, ωστόσο και η θετική αναγνώριση και ενεργός επιβράβευση της ΕΚΕ κερδίζει έδαφος.
Η συνέπεια των επιχειρήσεων σε πολιτικές και δράσεις ΕΚΕ, η διαφάνεια και η δημόσια λογοδοσία ως μέρος της προβολής της ΕΚΕ θα είναι καθοριστικές ώστε οι πολίτες να διακρίνουν και να αξιολογούν θετικά κάθε φορά τους υπευθυνους επιχειρηματικούς φορείς έναντι όσων αξιολογούν ως μη κοινωνικά υπεύθυνους. (Σημείωση: η GlobeScan πραγματοποίησε την έρευνα παράλληλα σε 32 χώρες σε συνεργασία με μεγάλους ερευνητικούς και μη-κερδοσκοπικούς ερευνητικούς φορείς. Για την Ελλάδα, υπεύθυνοι για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση της έρευνας είναι το Ινστιτούτο Επικοινωνίας σε συνεργασία με το Πάντειο Πανεπιστήμιο. Το τεχνικό μέρος της έρευνας, το ανέλαβε η MRB Hellas)
2. Ποια νομίζετε ότι είναι η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στις καλές προθέσεις της ΕΚΕ και στην μαρκετινίστικη υστεροβουλία; Πως μπορεί να ξεχωρίσει ο καταναλωτής τις «καλές προθέσεις» και πόσο σημαντικό είναι να το κάνει αυτό;
Μπέττυ Τσακαρέστου: Η ΕΚΕ δεν είναι θέμα καλών προθέσεων. Η αντιπαράθεση του πνεύματος αλτρουισμού και της απόδοσης «καλών προθέσεων» ως στοιχείο νομιμοποίησης της ΕΚΕ έναντι του « ιδιοτελούς κίνητρου του κέρδους» παραμένει ισχυρή και εν πολλοίς αποπροσανατολίζει τις πολιτικές της ΕΚΕ μέσα σε ένα ευρύτερο εγχείρημα για νέα μοντέλα υπεύθυνης, βιώσιμης, καινοτόμου οικονομικής, κοινωνικής και πράσινης ανάπτυξης που αναζητά η παγκόσμια κοινωνία.
Ο επιχειρηματικός κόσμος, μέσα σε ένα συνθετο περιβάλλον οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής κρίσης –δηλαδή αποτυχίας του υφιστάμενου μοντέλου αξιών και ανάπτυξης- έχει την πρόκληση ν α αποδείξει διαχρονικά και εμπράκτως οτι αναζητά να γεφυρώσει την επιειρηματική με την κοινωνική και περιβαλλοντική ανάπτυξη και ωφέλεια και να τα καταστήσει πλενεκτήματα αντατγωνισμού, ανάπτυξης και ποιότητας ζωής αν όχι επιβίωσης για όλους τους κοινωνικούς μετόχους.
Το μαρκετινγκ αλλά και οι περισσότερες επικοινωνιακές δράσεις έχουν συνδεθεί στην αντιληψη πολλών πολιτών με την «υστεροβουλία» των επιχειρήσεων και λιγότερο με το καταναλωτικό και δημόσιο όφελος. Οι αντιλήψεις ασφαλώς εξελίσσονται όπως διαπιστώνουμε και απο τα ερευνητικά δεδομένα, ωστόσο είναι μια διαδικασία αργή και με πολλαπλούς ελέγχους συνέπειας και διαφάνειας. Θα είναι συνεχή τα «crash tests» υπευθυνότητας για τις επιχειρήσεις εφεξής.
Ο καταναλωτής όλο και περισσότερο θα αναζητά να διακρίνει σε επιχειρήσεις, προιόντα και υπηρεσίες που πληρουν προδιαγραφές ασφάλειας, οικολογίας, κοινωνικής ευθύνης, τήρησης ορθού πλαισίου εργασιακών σχέσεων, τηρησης των κανόνων ανταγωνισμού, μέρος του οποίου ειναι και η υπεύθυνη τιμολογιακή πολιτική. Οι προθέσεις θα συνεχίσουν να παίζουν ρόλο στην κρίση των πολιτών. Οι προθέσεις θ κρίνονται, εκτιμώ, όλο και περισσότερο με βάση τα πεπραγμένα των επιχειρήσεων και των μαρκών τους, με την υιοθέτηση ή την απουσία ανοιχτής πολιτικής διαλόγου και διαφάνειας με καταναλωτές και ολους τους stakeholders, αξιοποιώντας πλέον το νέο δυναμικό πεδίο των social media, παρουσίαζοντας, συζητώντας και επιδιώκοντας τη συμμετοχή και τη συνεργασία των πολιτών για να πετύχουν προιοντικές καινοτομίες που θα ενσωματώνουν τις νεες κοινωικές και περιβαλλοντικες προδιαγραφές. Μια πιό εφικτή προσέγγιση στο win-win.
3. Η κρίση ανάγκασε τις εταιρίες να περιορίσουν τις δαπάνες για την ΕΚΕ. Πρέπει να συνδέεται η ΕΚΕ με το χρηματικό «περίσσευμα»; Η πρακτική αυτή ποια ηθική νομιμοποίηση έχει;
Μπέττυ Τσακαρέστου: Οταν οι επιχειρήσεις «περιορίζουν τις δαπάνες για ΕΚΕ» δείχνουν με σαφή και έμπρακτο τρόπο οτι η αντιληψη τους και η πολιτική τους στο πεδίο της επιχειρηματικής κοινωνικής ευθύνης είναι περιορισμένη. Υποστηρίζω οτι η ΕΚΕ αφορά πρωτίστως την διαδικασία αλλαγής και επιχειρηματικού μοντέλου , μετασχηματισμού της εταιρικής κουλτούρας και αφορά στο σύνολο των λειτουργιών και αποφάσεων τις επιχείρησης: στην εταιρική διακυβέρνηση, στη διαδικασία παραγωγής και διάθεσης προιόντων και υπηρεσιών,στον έλεγχο τήρησης κοινού πλαισίου αρχών και προδιαγραφών υπευθυνότητας από όλη την εφοδιαστική αλυσιδα της επιχείρησης, στη διοίκηση ανθρωπίνων πόρων με έμπρακτο σεβασμού στα εργασιακά και ανθρώπινα δικαιώματα και την ανάπτυξη των γνώσεων και των δεξιοτήτων των εργαζομένων, στις επενδύσεις στην πράσινη και την κοινωνική καινοτομία, μέσω του σχεδιασμού και διάθεσης στους πολίτες-καταναλωτές επιλογές ασφαλών και «πράσινων» προιόντων, σε σωστές τιμές.
Η ΕΚΕ αν αφορά «ειδικά προγράμματα» στα οποία οι επιχειρήσεις επενδύουν ένα χρηματικό πλεόνασμα, τότε, δικαιώνουν όσους τηρούν στάση επιφύλαξης και έντονης κριτικής απέναντι στη δυναμική του κινήματος της ΕΚΕ. Η ΕΚΕ δεν ήρθε να προσφέρει απλώς ένα πιο περιεκτικό και στρατηγικό ή και ιδεολογικό πλαίσιο για τις χορηγίες, τις φιλανθρωπίες και τα προγραμματα κοινωνικής και περιβαλλοντικής ευαισθησίας. Δεν είναι “business as usual” σε συνδυασμό με τις απαιτούμενες προσαρμογές σε ρητορική και επιλεκτικές πρακτικές. Η ΕΚΕ αφορά τη συμμετοχή του επιχειρηματικού κόσμου στην ευρύτερη αναθεώρηση που επιχειρούν οι σύγχονες οικονομίες, κοινωνίες και κράτη στις αξίες, τις προτεραιότητες και στη διαχείριση του μέλλοντος. Η σημερινή κρίση θα αποδειχτεί πράγματι ευκαιρία στο βαθμό που οι επιχειρούμενες αλλαγές είναι τολμηρές, σε συνεργασία του δημόσιου, του ιδιωτικού και του κοινωνικού τομέα.
Η υπευθυνότητα είναι μια αξία και ένα σύνολο πολιτικών που διατρέχει σήμερα όλη την παγκόσμια κοινότητα. Αυτή είναι και το ηθικό μέτρο των αποφάσεων και των δράσεων όλων των stakeholders για τη βιωσιμότητα του πλανήτη.
4. Πόσο ενεργή είναι σήμερα η συμμετοχή της ΕΚΕ στη θεωρία του management και γενικώς του επιχειρείν, κατά την εκπαίδευση των εκκολαπτόμενων επιστημόνων;
Μπέττυ Τσακαρέστου: Η ΕΚΕ δεν αφορά μόνο τις επιχειρηματικές και επικοινωνιακές σπουδές. Η πανεπιστημιακή έρευνα και διδασκαλία ιδιαίτερα κατά την τελευταία δεκαετία τόσο διεθνώς όσο και στη χώρα μας έχουν εστιάσει στη μελέτη και την διδασκαλία της ΕΚΕ σε συνδυασμό με τη θεωρία της διοίκησης, τις σπουδές επικοινωνίας, αλλά και με ευρύτερα επιστημονικά πεδία όπως είναι οι πολιτικές και κοινωνικές επιστήμες, η οικονομία, οι ανθρωπιστικές σπουδές και οι περιβαλλοντικές σπουδές, το δίκαιο, η αρχιτεκτονική, το design. Κα
Η προβληματική της υπευθυνότητας κρατών, οργανισμών , επιχειρήσεων, πολιτών-καταναλωτών ενσωματώνεται σε πολλα προγραμματα σπουδών και στ τόσο σε προπτυχιακό όσο και σε μεταπτυχιακό επίπεδο. Παράλληλα αναπτύσσεται τόσο η ακαδημαική έρευνα όσο και οι ερευνητικές προσπάθειες στο πεδίο ερευνητικών φορέων και ινστιτουτων.
Είναι πολύ σημαντικό οι νέοι επιστήμονες που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν τις νέες παγκόσμες προκλήσεις απο διαφορετικές θέσεις ευθύνης- ως επιστήμονες, ως πολιτικοί, ως επιχειρηματίες και στελέχη οργανισμών , ως δημόσιοι λειτουργοι, ως άνθρωποι της επικοινωνίας και των Μέσων, ως παραγωγοί και διαχειριστές πολιτισμμού, ως πολίτες και ως καταναλωτές να έχουν ανοίξει τους ορίζοντες τους τόσο στη θεωρία, τη φιλοσοφία της υπευθυνότητας όσο και στις νέες μεθοδολογίες, τις προσεγγίσεις, τις καλές και αποτυχημένες πρακτικές στον κοινωνικό και επιχειρηματικό πειραματισμό με την ΕΚΕ. Η ΕΚΕ συμβάλλει ώστε όλοι οι οργανισμοί και οι πολίτες να ενθαρρυνθούν να αλλαξουν οπτική, να ανανεώσουν το όραμα ,την αποστολή, τις αξίες,τις προοπτικές τους.
5. Μια εταιρία που δεν έχει πόρους να επενδύσει στην ΕΚΕ έχει ανταγωνιστικό μειονέκτημα προβολής έναντι άλλων, ευπορότερων εταιριών;
Μπέττυ Τσακαρέστου: Η επένδυση στην κουλτούρα και τις πρακτικές της υπεύθυνης επιχειρηματικότητας είναι πρωτίστως επένδυση στην ανάπτυξη και τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων. Η «προβολή» της ΕΚΕ αφορά στο σύνολο της παρουσίας και των πολιτικών των επιχειρήσεων. Αφορά στο πόσο υπεύθυνα αντιμετωπίζουν τον πολίτη, τον καταναλωτη και τον εργαζόμενο, αφορά στο αναγνωρίζουν τη συμμετοχή τους στην επίλυση κοινωνικών και περιβαλλοντικών προβλημάτων με τα οποία συνδέεται άμεσα η δραστηριότητα τους αλλά και η τεχνογνωσία τους. Η προβολή αφορά τα αποτελέσματα, και θά έλεγα τα διαρκή θετικά αποτελέσματα της επιχειρηματικής και κοινωνκής τους δραστηριοποίησης, τη διαφάνεια, τη δημόσια λογοδοσία, την παραδοχή λαθών ή παραλείψεων, και την άμεση και σωστή αντιμετώπιση κρίσεων με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον.
Η προβολή μιας συνεχούς και συνεπούς επιχειρηματικής επένδυσης στην υπευθυνότητα και την καινοτομία δίνουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και προβάδισμα. Αν η ΕΚΕ γίνει αντιληπτή ως άλλο ένα πεδίο και «εργαλείο» προβολής και δημοσιότητας, τότε, μάλλον θα έχει την τύχη που έχουν στην αντίληψη των πολιτών-καταναλωτών όλες οι γνωστές μορφές επικοινωνίας, θα θεωρηθούν άλλο ένα «τερτίπι του μάρκετινγκ» σπαταλώντας άγονα ένα σημαντικό και ουσιαστικό πεδίο αναθεώρησης του ρόλου των επιχειρήσεων στην παγκόσμια κοινωνία και στη διαχείριση σημαντικών κοινωνικών κα περιβαλλοντικών ζητήμάτων
Εχουν διατυπωθεί προτάσεις ώστε οι μικρές και οι μεσαίες επιχειρήσεις να συμμετέχουν σε δίκτυα επιχειρηματικά και κοινωνικά ώστε μέσω των συνερασίών και των συνεργείων να αντλούν τους απαραίτητους πόρους, την τεχνογνωσία, ώστε να καταστήσουν την ΕΚΕ «κλειδί» και για τη δική τους ανάπτυξη παράλληλα με την ενεργό και ουσιαστική συμμετοχή και συμβολή τους στην επίλυση προβλημάτων, κρίσεων και προκλήσεων της τοπικής ή και της παγκόσμιας κοινωνίας.
Με το βλέμμα στο 2015
Posted by Μπέττυ Τσακαρέστου in Social innovation on May 4th, 2009
Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί «μόνο» έναν μείζονα οικολογικό κίνδυνο. Αποτελεί ίσως μία απο τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τους πολιτικούς θεσμούς, τις αξίες, την οικονομία και την εξέλιξη του πολιτισμού. Το παγκόσμιο κλίμα συνιστά έναν παγκόσμιο κοινό πόρο. Προκειμένου να υιοθετήσουμε ως παγκόσμια κοινωνία, κράτη και πολίτες αποτελεσματικές πολιτικές για το περιβάλλον, που να είναι δίκαιες, καινοτόμες και να προσφέρουν ένα νέο μοντέλο οργάνωσης της κοινωνικής και οικονομικής ζωής, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε τη σύνθετη σχέση αλληλεπίδρασης ανάμεσα στις κλιματικές, τις οικονομικές, τις κοινωνικές κρίσεις και «τύχες» όπως και τη σημασία της συνεργασίας σε παγκόσμιο επίπεδο ως στρατηγική επιβίωσης και ανάπτυξης.
Η κλιματική αλλαγή μεταμορφώνει το πολιτιστικό μας τοπίο, την καθημερινή εμπειρία ζωής αλλά και τη σχέση μας με το μέλλον μας. Μέσα σε αυτό το αναθεωρημένο σύνθετο και ολιστικό μοντέλο προσέγγισης, τον Σεπτέμβριο του 2000 στην Παγκόσμια Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη, υπογράφεται από τους πολιτικούς ηγέτες η Διακήρυξη για τους Στόχους της Χιλιετίας.
Μια παγκόσμια συμμαχία 192 κρατών-μελών του ΟΗΕ και 23 διεθνών οργανισμών (ανάμεσά τους, η Παγκόσμια Τράπεζα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, η Παγκόσμια Οργάνωση Εργασίας, η UΝΕSCΟ, το UΝΕΡ, η UΝΑΙDS κ.ά.) δεσμεύεται να υλοποιήσει οκτώ δύσκολους στόχους. Η παγκόσμια κοινότητα διαμορφώνει ένα ακόμη πλαίσιο συνεργασίας που στηρίζεται σε αμοιβαίες δεσμεύσεις και υποχρεώσεις για να αντιμετωπίσει από κοινού τις σημαντικότερες προκλήσεις και κρίσεις του πλανήτη με ορίζοντα το 2015.
Στις αρχές του νέου αιώνα υπάρχει κλίμα αισιοδοξίας ότι είναι εφικτό να υλοποιηθούν οκτώ αλληλένδετοι στόχοι με ορίζοντα το 2015:
-
1. Εξάλειψη της ακραίας φτώχειας και πείνας.
-
2. Παροχή πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης για όλα τα παιδιά.
-
3. Προώθηση της ισότητας των φύλων και ενδυνάμωση των γυναικών.
-
4. Μείωση της παιδικής θνησιμότητας.
-
5. Περιορισμός της μητρικής θνησιμότητας και βελτίωση της αναπαραγωγικής υγείας των γυναικών.
-
6. Καταπολέμηση του ΗΙV/ΑΙDS, της χολέρας και άλλων επιδημιών.
-
7. Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και διασφάλιση της περιβαλλοντικής αειφορίας.
-
8. Ενδυνάμωση μιας παγκόσμιας συμμαχίας (ανάμεσα σε διεθνείς οργανισμούς, στον δημόσιο/κρατικό, τον κοινωνικό και τον ιδιωτικό τομέα) για την ανάπτυξη.
Οι οκτώ Στόχοι της Χιλιετίας, με υπέρτερο όλων την αντιμετώπιση της ακραίας φτώχειας, αναλύονται σε επί μέρους εξειδικευμένους άξονες δράσης. Διαμορφώνονται δείκτες, μετρήσεις και ετήσιες αναφορές αξιολόγησης του φιλόδοξου πλανητικού εγχειρήματος.
Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί (μόνο) ένα από τα κρίσιμα παγκόσμια προβλήματα. Από την ορθή και έγκαιρη αντιμετώπισή της θα εξαρτηθεί και η επίτευξη των άλλων Στόχων της Χιλιετίας. Και οι οκτώ στόχοι συνιστούν αλληλένδετες παραμέτρους μιας συνολικότερης κρίσης. Το ανθρώπινο και οικονομικό οικοσύστημα, το περιβάλλον, έχει χάσει την ισορροπία του. Αναθεωρούμε αξίες, συμπεριφορές, οικονομικές πρακτικές, μοντέλο διακυβέρνησης. Ποτέ δεν μας είχε γίνει τόσο απτή και άμεσα αισθητή η έννοια της παγκόσμιας αλληλεξάρτησής μας.
Η αλληλεξάρτηση δεν χαρακτηρίζει μόνο την παγκόσμια οικονομία, που περνά μία από τις σημαντικότερες και απειλητικότερες υφέσεις για το μοντέλο των αξιών και του τρόπου ζωής μας. Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει και επηρεάζεται από την ακραία φτώχεια, την έλλειψη βασικής παιδείας, τις ανισότητες, την υγεία και την ικανότητά μας να συνεργαζόμαστε.
Το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ (UΝΕΡ) συσχέτισε και εξειδίκευσε τους κινδύνους που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή με κάθε επί μέρους Στόχο της Χιλιετίας:
-
1. Εξάλειψη ακραίας φτώχειας: Οι αλλαγές στα φυσικά συστήματα θα περιορίσουν τα μέσα επιβίωσης των φτωχών λαών και ανθρώπων, θα περιορίσουν τον ρυθμό της οικονομικής ανάπτυξης αλλά και θα μειώσουν την ασφάλεια των τροφίμων.
-
2. Καθολική πρωτοβάθμια εκπαίδευση: Οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής μπορεί να θέσουν φραγμούς στις ευκαιρίες εκπαίδευσης των παιδιών. Ενδεικτικά ας σημειώσουμε την καταστροφή δημόσιων υποδομών όπως είναι τα σχολεία, την ώθηση των παιδιών στην εργασία ώστε να συμπληρώνουν το οικογενειακό εισόδημα αλλά και την οικομετανάστευση.
-
3. Ισότητα των φύλων: Φυσικές καταστροφές που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή έχουν επιπτώσεις στην αγροτική παραγωγή επιβαρύνοντας περαιτέρω την υγεία των γυναικών, τη δυνατότητά τους να βρουν εργασία αλλά και να μετέχουν στη λήψη αποφάσεων.
-
4, 5, 6. Μητρική, παιδική υγεία και ασθένειες: Αναμένονται αύξηση της παιδικής θνησιμότητας, λιγότερο καλή μητρική υγεία, προβλήματα διατροφικής υγείας αλλά και μεγαλύτερη δυσκολία στην αντιμετώπιση του ΗΙV/ΑΙDS καθώς η κλιματική αλλαγή μπορεί να συνδέεται με ακραία καιρικά φαινόμενα, μείωση της ασφάλειας των τροφίμων, μείωση των αποθεμάτων καθαρού νερού αλλά και αύξηση των θανάτων λόγω των αυξημένων θερμοκρασιών.
-
7. Περιβαλλοντική αειφορία: Η κλιματική αλλαγή θα έχει άμεση επίδραση σε όλο το φυσικό περιβάλλον καθώς σημειώνονται μεταβολές στην ισορροπία του οικοσυστήματος και μειώνεται η παραγωγικότητά του και μεταβάλλεται η ποιότητα και η ποσότητα των φυσικών πόρων.
Αυτή η απαρίθμηση των πιθανών κινδύνων που συνδέουν την κλιματική αλλαγή με τα περιθώρια που έχουμε να αντιμετωπίσουμε παλιά και νέα τοπικά και παγκόσμια κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα και κρίσεις καθιστά τους Στόχους της Χιλιετίας έναν οδηγό δράσης για τη διεθνή κοινωνία, τα κράτη και τους πολίτες. Η παρούσα οικονομική κρίση έχει δημιουργήσει σοβαρές ανησυχίες στις οργανώσεις που δραστηριοποιούνται για την υλοποίηση των Στόχων, ότι μπορεί να λειτουργήσει ως άλλοθι ώστε οι παγκόσμιοι ηγέτες να απομακρυνθούν από τις δεσμεύσεις τους. Πάνω από 100 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλον τον κόσμο συμμετείχαν σε εκδηλώσεις με κεντρικό σύνθημα «Stand Up- Τake Αction» για να απαιτήσουν από τις πολιτικές και οικονομικές ηγεσίες να μείνουν πιστές στις δεσμεύσεις τους.
Η τελευταία αναφορά του 2008 για την πρόοδο που έχει σημειωθεί ως τώρα στην επίτευξη των Στόχων της Χιλιετίας μάς αφήνει με την αίσθηση ότι, παρά τα θετικά βήματα, ουσιαστικά έχουμε χάσει χρόνο και ευκαιρίες. Ο συνδυασμός της περιβαλλοντικής και της οικονομικής κρίσης μάς θέτει και πάλι μπροστά στις ευθύνες αλλά και στην αναμέτρηση με τις αξίες μας. Το κεντρικό σύνθημα της καμπάνιας για την επίτευξη των Στόχων της Χιλιετίας είναι «Μake it Ηappen». Θεωρώ ότι είναι ακόμη στο χέρι μας.
—
Το παραπάνω είναι άρθρο μου που δημοσιεύθηκε στο ένθετο “Βήμα Ιδεών” της εφημερίδας “ΤΟ ΒΗΜΑ”
Ομάδα Ομπάμα : Λύσεις από ισχυρές, αντίθετες φωνές. Όχι ομοϊδεάτες. ‘Ενα διαφορετικό στυλ πολιτικής;
Posted by Μπέττυ Τσακαρέστου in Social innovation on April 30th, 2009
Ομάδα «φίλεχθρων» (“frenemies”); Ομάδα πολιτικών αντιπάλων; Ποιά είναι η «Obamaland»; Ο διεθνής τύπος επί ένα μήνα, έκπληκτος, προσπαθεί να αποτυπώσει το στίγμα της νέας πολιτικής αντίληψης που φέρνει ο Ομπάμα με την ομάδα του στον Λευκό Οίκο. Υποσχέθηκε την αλλαγή. Μια αλλαγή δύσκολη αλλά εφικτή.
Αντέταξε εξ’αρχής την πολιτική της ελπίδας στις πολιτικές του φόβου που κυριάρχησαν στο εσωτερικό των ΗΠΑ τα τελευταία οκτώ χρόνια, αλλά και στη διεθνή σκηνή. «Ναί, θα τα καταφέρουμε»! Με ποιούς συμμάχους, με ποιούς συνεργάτες θα αλλάξει το πολιτικό σκηνικό;
Η ομάδα ειδημόνων του Λευκού Οίκου
Οι άνθρωποι του νέου προέδρου, σε αντίστοιξη με το «μονόχνωτο» και ιδεολογικά «καθαρόαιμο» επιτελείο του απερχόμενου Bush, είναι ένα εντυπωσιακό μίγμα ευφυών, ανοιχτόμυαλων ανθρώπων, διαφορετικών οριζόντων και ιδεολογικών αναφορών, με εμπειρία, γνώση, δοκιμασμένες ικανότητες και αναγνωρισμένο έργο.
Η τοποθέτηση της Hillary Clinton στο Υπουργείο Εξωτερικών, ισχυρής αντιπάλου του στις προκριματικές εκλογές για το χρίσμα, χαρακτηρίστηκε ως τολμηρή επιλογή και έδωσε αφορμή για μια σειρά αμφισβητήσεων. Πως θα αλλάξει τις «ξοφλημένες» πολιτικές της Washington όπως διακύρηξε, αν επαναφέρει το ισχυρό περιβάλλον των Clinton στην κεντρική σκηνή; Η παραμονή του Robert Gates στο Υπουργείο Αμυνας, επίσης, ξάφνιασε. Είναι η πρώτη φορά που διατηρείται σε αυτή την νευραλγική θέση υπουργός από το αντίπαλο κόμμα, ο οποίος θα κληθεί να υλοποιήσει μια διαφορετική στρατηγική στον πόλεμο του Ιράκ και στην αντιμετώπιση της τρομοκρατίας. Η επιλογή του Timothy Geithner στο Υπουργείο Οικονομικών, ο οποίος είχε υπηρετήσει στην κυβέρνηση Clinton και έπαιξε κεντρικό ρόλο στη διαχείριση της σημερινής οικονομικής κρίσης, αξιολογείται θετικά, καθώς διατηρεί καλές σχέσεις με Ρεπουμπλικάνους και Δημοκρατικούς στο Κογκρέσο. Χαρακτηριστική είναι και η υποψηφιότητα του Νομπελίστα και Προέδρου του Τμήματος Φυσικής του Stanford, Steven Chu, για τo Υπουργείο Ενέργειας. Ο Chu δεν ανήκει στο περιβάλλον του Ομπάμα. Είναι θερμός υποστηρικτής της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και θα μπορούσε να βοηθήσει τον Ομπάμα να μεταστρέψει την εικόνα των ΗΠΑ από υπερόπτη πολέμιο, σε ηγέτη για τη διάσωση του κλίματος.
Διαφαίνονται, πιστεύω, σε αυτές τις επιλογές τα στοιχεία ενός διαφορετικού στυλ πολιτικής, που ανταποκρίνεται καλύτερα στις προκλήσεις του αιώνα μας. Δεν είναι το πνεύμα του πιστού οπαδού και του άκαμπτου ιδεολόγου που αναζητά ο Ομπάμα να διασφαλίσει στη σύνθεση της κυβερνητικής ομάδας του, όσο το πνεύμα του σεβασμού στις διαφορετικές ιδέες και της υιοθέτησης της καλά τεκμηριωμένης και δόκιμης άποψης, από όπου κι αν προέρχεται.
Ο Ομπάμα πιστεύει ότι μόνο αν περιστοιχίζεται από συνεργάτες με ισχυρές, αντίθετες γνώμες, θα μπορέσει να λάβει τις καλύτερες αποφάσεις και να υλοποιήσει με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο τις κύριες υποσχέσεις του: έξοδος της οικονομίας από την ύφεση και πράσινη ανάπτυξη, ανοιχτή οικονομία της αγοράς με ρυθμίσεις και λογοδοσία, ένα κράτος που σέβεται και υποστηρίζει τους πολίτες του και προχωρά σε τολμηρές δημόσιες επενδύσεις, επενδύσεις σε ευρυζωνικά δίκτυα και σε μια διακυβέρνηση 2.0, τερματισμός του πολέμου στο Ιράκ, στροφή στην πολυμερή εξωτερική πολιτική. Να αποκαταστήσει, εν τελει, το κλίμα εμπιστοσύνης στην πολιτική, τις αγορές, την κοινωνία.
Αρκετοί σχολιαστές αναγνωρίζουν ήδη στον Ομπάμα ένα πρώτο επίτευγμα. Την ικανότητα του να μην εγκλωβίζεται στις σκληρές κομματικές και ιδεολογικές γραμμές, να κάνει ευφυείς συμμαχίες και να κερδίζει ευρύτερη συναίνεση ή ανοχή από τους πολιτικούς αντιπάλους στο πολιτικό του πρόγραμμα.
Ενδεικτική είναι, η θετική ανταπόκριση των αγορών στο σχέδιο του Ομπάμα για την την εξόδο από την κρίση. Με μια τελείως διαφορετική στρατηγική από αυτήν των Ρεπουμπλικάνων- άφησαν τις δημόσιες υποδομές να καταρρέουν, αναθέτοντας στη συνέχεια τη διαχείριση τους σε ιδιώτες επενδυτές (για την κατάρρευση των δημόσιων υποδομών επί Bush αξίζει να σας παραπέμψω στο βιβλίο της Naomi Klein: The Shock Doctrine:The Rise of Disaster Capitalism)- ο Ομπάμα, μένοντας πιστός στις προεκλογικές του εξαγγελίες, προτείνει ένα τολμηρό πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων. Με βάση το σχέδιο του -που αναμένεται να δημιουργήσει 2,5 εκατομμύρια θέσεις εργασίας- σημαντικές επενδύσεις θα γίνουν σε έργα υποδομής όπως τα οδικά δίκτυα, οι γέφυρες, τα σχολεία, τα ευρυζωνικά δίκτυα, επενδύσεις στην πράσινη ενέργεια, δαπάνες για το εθνικό σύστημα υγείας και αυστηρές ρυθμίσεις για τη λειτουργία των τραπεζών, την αγορά στεγαστικών δανείων και των εταιριών πιστοληπτικής αξιολόγησης (πηγή: Οικονομική Καθημερινή, 9/12/08, σελ 36). Όπως υποστηρίζει και ο ίδιος «η καινοτομία είναι εξίσου σημαντική με τις ρυθμίσεις».
Ομάδα 2.0: συμμετοχή των πολιτών και διαχείριση της διαφωνίας.
Ο Ομπάμα κατά την προεκλογική περίοδο ανέδειξε τη δυναμική της πολιτικής 2.0 μέσω της αξιοποίησης των social media, πετυχαίνοντας μεγάλη συμμετοχή των πολιτών στη διαμόρφωση και τη διάχυση των πολιτικών του μηνυμάτων αλλά και την οικονομική του ανεξαρτησία, αξιοποιώντας κυρίως το μοντέλο της μικροχρηματοδότησης.
Τον Ιούλιο που μας πέρασε, ο Ομπάμα πέρασε ένα πρώτο “crash test” στη διαχείριση μιας οργανωμένης αντίθεσης των υποστηρικτών του επειδή αθέτησε τη δέσμευση του, και τελικά υποστήριξε την ανανέωση της Foreign Intelligence Surveillance Act, χρησιμοποιώντας το ίδιο το επίσημο website της πολιτικής του καμπάνιας (δείτε το σχετικό post εδώ).
Όπως σημείωνα τότε: «Είναι πρωτόγνωρο να δημιουργείται μια πλατφόρμα για να κινητοποιήσει υποστηρικτές σε μια πολιτική καμπάνια και η ίδια αυτή πλατφόρμα να χρησιμοποιείται ως πεδίο διαμαρτυρίας ενάντια σε μια πολιτική θέση του υποψηφίου. Ο Ομπάμα άφησε αυτή τη δυνατότητα ανοιχτή». Με διάθεση δημόσιας λογοδοσίας, αιτιολόγησε τη θέση του, αναγνωρίζοντας ότι η κάθε απόφαση του μπορεί να μη βρίσκει πάντα σύμφωνους τους πολίτες αλλά υποσχέθηκε να είναι πάντα ανοιχτός στην κριτική και έτοιμος να πειστεί από τις καλύτερες ιδέες.
Όπως και κατά την προεκλογική περίοδο, έτσι και τώρα, ο Ομπάμα στηρίζεται ταυτόχρονα σε δύο ομάδες που αλληλεπιδρούν. Στην ομάδα των έμπειρων, των ειδικών και των επαγγελματιών όπως και στη σοφία των πολλών, των πολιτών.
Στις 13 και 14 Δεκεμβρίου η δικτυακή ομάδα του Ομπάμα οργάνωσε συναντήσεις σε όλη τη χώρα με τους πολίτες για να προτείνουν κατευθύνσεις που θα πρέπει να πάρει η πολιτική της αλλαγής τόσο στην Washington όσο και στις δικές τους τοπικές κοινωνίες. Η πρόσκληση “Change is coming-Find a House Meeting” έγινε με video μέσω του επίσημου website.
Αυτό ακριβώς χρειαζόμαστε σήμερα. Την παραγωγή νέων ιδέων και πολιτικών μέσα από τη συνεργασία διαφορετικών μυαλών και θεσμών. Μια ισορροπία ανάμεσα στον πραγματισμό και την ιδεολογία.
Ο Cass Sunstein, καθηγητής στην Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Σικάγο, φίλος και συνεργάτης του Ομπάμα εδώ και 15 χρόνια, ανέλυε σε πρόσφατο άρθρο του τις σημαντικές πολιτικές αρετές, που εκτιμά οτι τον συνοδεύουν σε όλη του τη διαδρομή: ένα ανεξάρτητο μυαλό και ένας συνεργατικός «παίκτης», με μεγάλες ικανότητες ανάλυσης και επίλυσης προβλημάτων, εξαιρετικός ακροατής, ανοιχτός στις πολλαπλές οπτικές, έτοιμος να δανειστεί ορθές ιδέες από οποιαδήποτε πλευρά κι αν προέρχονται, με καλή πίστη και σεβασμό απέναντι σε όσους διαφωνούν μαζί του. Πάνω σε αυτές τις αξίες μπορούμε να στηριχτούμε για να αντιμετωπίσουμε όχι μόνο τις κρίσεις αλλά κυρίως να μετέχουμε δημιουργικά στα νέα συνεργατικά σχήματα που μας προσφέρει η ψηφιακή κουλτούρα και τεχνολογία και να δώσουμε νέο νόημα στην καθημερινή μας ζωή.
Από αυτές τις αξίες είτε ως πολίτες είτε ως οργανωμένη κοινωνία και πολιτεία έχουμε απομακρυνθεί στη χώρα μας. Ο απολογισμός αλλά και ο αναστοχασμός των ημερών, αν έχει διάρκεια, ίσως δώσει σταδιακά τις πρώτες κατευθύνσεις αλλαγής κοινωνικής και πολιτικής κουλτούρας.
Links:
1. The New Team
2. Obamaland:‘Partisan’ Seeks a Prefix: Bi- or Post-
5. Obama tilts to center, inviting a clach of ideas
7. Obama Team, anything but shy and retiring
10. The Obama I Know
11. Change I can believe in – On Obama selecting his cabinet team
Tο παραπάνω άρθρο το έγραψα στις 14 Δεκεμβρίου 2008, για το blog του περιοδικού Βήμα Ιδεών.
![Reblog this post [with Zemanta]](http://img.zemanta.com/reblog_e.png?x-id=bfc5a034-4796-4fdb-9a9c-b540198648fb)
Οι διασκέψεις, τα κινητά τηλέφωνα και η καταπολέμηση της φτώχειας
Posted by Μπέττυ Τσακαρέστου in Social innovation on April 29th, 2009
Στο προσκήνιο επανήλθε το πρόβλημα της φτώχειας και της πείνας. Αφορμή, η διεθνής κούρσα των τιμών των τροφίμων, που πλήττει πλέον φτωχές και ανεπτυγμένες χώρες. Η Σύνοδος Κορυφής που διοργάνωσε ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ στη Ρώμη (3-5 Ιουνίου), για να αντιμετωπίσει την κρίση, απέτυχε να καταλήξει σε «μια νέα παγκόσμια στρατηγική για την αντιμετώπιση της πείνας» και τη «διασφάλιση τροφής για όλους, σήμερα και αύριο».
Η σημερινή επισιτιστική κρίση δεν είναι συγκυριακή. Είναι αποτέλεσμα μιας σειράς επιλογών. Το πρόβλημα της φτώχειας, η διεθνής κοινότητα το έχει αντιμετωπίσει σε μεγάλο βαθμό με πνεύμα περισσότερο φιλανθρωπίας, μέσα από προγράμματα και καμπάνιες βοήθειας και σε μικρότερο βαθμό ως ένα θέμα αναδιαπραγμάτευσης των κανόνων του διεθνούς εμπορίου, αναμόρφωσης της γεωργικής πολιτικής αλλά και επενδύσεων στην εκπαίδευση και την τεχνολογία. Η προσέγγιση, της βοήθειας είναι τελικά η πιο ανώδυνη οδός για τον ανεπτυγμένο κόσμο, για όλους μας. Δεν αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού.
Μια νέα παγκόσμια συμφωνία για την αγροτική πολιτική διατυπώνεται περισσότερο ως ευχή παρά ως δέσμευση με συγκεκριμένα έκτακτα μέτρα για το σήμερα, αλλά και νέα αντίληψη για τη μελλοντική βιώσιμη διαχείριση των κοινών πόρων.
Όταν δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε για τις παραμέτρους ενός προβλήματος, όταν δεν μπορούμε να εξισορροπήσουμε αντικρουόμενα συμφέροντα, πως θα λάβουμε κοινές αποφάσεις;
Οι κύριες αντιπαραθέσεις:
1. Χρειάζεται να αυξηθεί η παγκόσμια γεωργική παραγωγή με επενδύσεις στην έρευνα για νέους γενετικά τροποποιημένους σπόρους, λιπάσματα, αρδευτικά έργα και τη χρήση υψηλής τεχνολογίας ή η γεωργική παραγωγή είναι επαρκής αλλά δεν γίνεται ορθή διαχείριση της;
2. Για τις υψηλές τιμές στα τρόφιμα ευθύνονται οι περιορισμοί στις εξαγωγές (χώρες όπως η Ινδία, το Βιετνάμ, η Καμπότζη υποσχέθηκαν να επιτρέψουν ξανά τις εξαγωγές ρυζιού) σε συνδυασμό με τις αγροτικές επιδοτήσεις και τα εμπορικά εμπάργκο; Ή είναι υπεύθυνοι οι κερδοσκόποι των χρηματηστηριακών αγορών τροφίμων οι οποίοι μεθοδεύουν τις υψηλές τιμές; Ούτε ο αναπτυσσόμενος κόσμος έχει κοινά συμφέροντα: άλλες χώρες εισάγουν και άλλες εξάγουν αγροτικά προιόντα.
3. Τα βιοκαύσιμα αποτελούν λύση ή πρόβλημα; Πρέπει να διακρίνουμε ανάμεσα στα βιοκαύσιμα από αιθανόλη και ζαχαροκάλαμο;
Είμαστε στην αρχή μιας νέας «πράσινης επανάστασης» στην αγροτική πολιτική όπως προαναγγέλει ο Μπαν Κιν Μουν ή στάσιμοι σε παλιές πολιτικές, επαναλαμβάνοντας για άλλη μια φορά τους Στόχους Ανάπτυξης της Χιλιετίας; Είναι ρεαλιστικός ο στόχος να μειωθεί στο μισό η ακραία φτώχεια (άνθρωποι που «ζουν» με λιγότερο από 1 δολλάριο την ημέρα) μέχρι το 2015; Ισχνά αποτελέσματα μέσα σε οκτώ χρόνια. Νησίδες εύθραυστης ανάκαμψης σε ορισμένες χώρες αλλά και πισωγυρίσματα στην υπο-Σαχάρια Αφρική.
Σήμερα, δύο δισεκατομμύρια ανθρώποι σε όλο τον κόσμο και εκατό εκατομμύρια κάτοικοι φτωχών χωρών κινδυνεύουν να ενταχθούν στις τάξεις των πεινασμένων και εξαθλιωμένων του πλανήτη.
Εντονη είναι η κριτική για τα χρήματα που ξοδεύονται σε προγράμματα βοήθειας, που αν και προσφέρουν μια ανακούφιση, τελικά δεν είναι αποτελεσματικά. Η διαγραφή μέρους των χρεών των αναπτυσσόμενων χωρών, η ανθρωπιστική υποστήριξη, οι δωρεές, είναι σημαντικές αλλά δεν δίνουν από μόνες τους βιώσιμες λύσεις εξόδου από την φτώχεια. Γίνονται μέρος του προβλήματος, δεν ενθαρρύνουν την ανάπτυξη, δεν ενδυναμώνουν ανθρώπους και κοινότητες να αποκτήσουν τα μέσα, τους πόρους για μια ενεργό συμμετοχή στη οικονομική ζωή.
Τί χρειάζεται λοιπόν να γίνει;
Οταν κοιτάμε το πρόβλημα «από τα κάτω».
Ασύρματα δίκτυα, εκπαίδευση και εμπόριο: Κοινωνίες που βρίσκουν τις δικές τους λύσεις…
‘Ενα άρθρο των New York Times που δημοσιεύτηκε στις 13 Απριλίου 2008, τράβηξε την προσοχή μου: “Can the Cell Phone Help End Global Poverty?”. Μπορεί το κινητό τηλέφωνο να βοηθήσει να δώσουμε τέλος στην παγκόσμια φτώχεια; Προκλητικό και ενδιαφέρον ερώτημα.
Τι είδους λύσεις μπορεί να περιμένει κανείς σε ένα τόσο σύνθετο πρόβλημα, από τα κινητά τηλέφωνα όταν επί χρόνια κυβερνήσεις, διεθνείς οικονομικοί οργανισμοί, ηγέτες πολυεθνικών επιχειρήσεων, εμπειρογνώμονες και επιστήμονες, ανθρωπιστικές οργανώσεις δεν μπορούν να συμφωνήσουν σε τολμηρές πολιτικές και μέτρα με πραγματικό αποτέλεσμα και αντίκτυπο;
Στο εκ πρώτης όψης παράδοξο αυτό ερώτημα, υπάρχουν μερικές ενδιαφέρουσες απαντήσεις που δίνει στο άρθρο της η Sara Corbett των NYT. Όλο και περισσότεροι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η εξάπλωση των κινητών τηλεφώνων στις αναπτυσσόμενες χώρες μπορεί να βοηθήσει τους πολίτες τους να πετύχουν ένα καλύτερο βιωτικό επίπεδο και να αναμορφώσουν την οικονομία τους
Σύμφωνα με τη Διεθνή Ένωση Τηλεπικοινωνιών, το 2006, το 68% των συνδρομητών της κινητής τηλεφωνίας προέρχονταν από χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου. Η πρόσβαση όλο και περισσότερων φτωχών ανθρώπων στην ασύρματη επικοινωνία –που είναι εύχρηστη και δεν απαιτεί ειδικές γνώσεις- τους εξασφαλίζει την αναγκαία πληροφόρηση για τις τιμές των προιόντων τους, τους επιτρέπει να φτιάξουν καλύτερα κανάλια διανομής στις τοπικές αγορές, να αναζητούν νέους αγοραστές. Δημιουργούν μόνοι τους νέες πηγές εισοδημάτων, ενημερώνονται που ανοίγουν νέες δουλειές. Η απόκτηση κινητού τηλεφώνου έχει βοηθήσει ολόκληρα χωριά και κοινότητες να αναπτύξουν ευφάνταστες και επιτυχημένες επιχειρηματικές δραστηριότητες, να αυξήσουν την παραγωγικότητα τους και το ΑΕΠ της χώρας τους.
Η Grameeen Bank, η τράπεζα των φτωχών, με ιδρυτή τον Νομπελίστα Muhammad Yunus, έφερε την καινοτομία της μικροπιστωτικής, που σήμερα είναι ένα από τα πιο ενδιάφέροντα και καινοτόμα «κινήματα» στο χώρο της χρηματοπιστωτικής (microfinance movement). Η Grameen Bank, εμπιστεύτηκε ως φερέγγυους δανειολήπτες τις φτωχές γυναίκες του Bangladesh και τους πρόσφερε μικρο-δάνεια για να αναπτύξουν μια νέα επιχειρηματική δραστηριότητα βασισμένη στην απόκτηση κινητών τηλεφώνων. Από το 1996 έως σήμερα περισσότερες απο 250.000 “phone–ladies” κερδίζουν το ψωμί τους δίνοντας τη δυνατότητα σε συγχωριανούς τους να λαμβάνουν ή να κάνουν τηλεφωνήματα έναντι πολύ χαμηλού αντίτιμου. Τα “village-phones” είναι τόσο πετυχημένα που έχουν εξαπλωθεί στην Ουγκάντα, την Ρουάντα, το Καμερούν και την Ινδονησία. Σε κάθε χώρα, μπορεί να δεί κανείς νέες εφαρμογές, νέες χρήσεις, με βάση τις τοπικές ανάγκες. Οι νέοι εμπειρογνώμονες είναι οι ίδιοι οι χρήστες, από τους οποίους μαθαίνουν οι εταιρίες κινητής τηλεφωνίας. Έτσι κινείται μια ολόκληρη τοπική οικονομία που αξιοποιεί τους τοπικούς πόρους, την ανθρώπινη ευφυία και δημιουργικότητα.
Πάνω σε αυτή την πλατφόρμα αναπτύσσονται πλέον καινοτομικά τραπεζικά προιόντα προσαρμοσμένα πλήρως στο κινητό τηλέφωνο (mobile banking) και είναι ιδιαίτερα δημοφιλή στις αναπτυσσόμενες χώρες.
Παράλληλα, μη-κυβερνητικες οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στον Τρίτο Κόσμο με την υποστήριξη εταιριών κινητής τηλεφωνίας γίνοναι πιο αποτελεσματικές στο έργο τους. Παρέχουν άμεση ενημέρωση στους κατοίκους για το HIV/AIDS, τη χολέρα ή άλλα λοιμώδη νοσήματα. Ιατρικές ομάδες στη Νότιο Αφρική παρακολουθούν την τήρηση της θεραπευτικής αγωγής που δίνουν στους πάσχοντες και τους προσφέρουν καλύτερες υπηρεσίες υγείας. Συντονίζουν με instant messaging την ανθρωπιστική βοήθεια όπου ξεσπούν κρίσεις.
Η συνεργασία του United Nations Foundation με το Vodafone Group Foundation Technology μας δίνει μερικά χειροπιαστά παραδείγματα για το πως η ασύρματη τεχνολογία βοηθά το έργο των μη κυβερνητικών οργανώσεων. Διαβάστε “Mobilizing for Change. Wireless Technology for Social Change: Trends in Mobile Use by NGOs” εδώ.
Ο Νιλ Τούροκ, καθηγητής Φυσικομαθηματικών στο Cambridge, κορυφαίος κοσμολόγος, σε πρόσφατη συνένετευξη του στο περιοδικό «Κ» (8 Ιουνίου 2008) μιλά για το μέλλον της Αφρικής: «Πιστεύω οτι, αν πρόκειται να σωθεί η Αφρική, αυτό θα γίνει μόνο από τους Αφρικανούς, και μάλιστα από νέους που θα αποκτήσουν ανώτερη εκπαίδευση. Αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί η οικονομική στήριξη του ανεπτυγμένου κόσμου στην Αφρική δεν έχει μακροπρόθεσμα αποτελέσματα: επειδή δεν στοχεύει να ενισχύσει την πανεπιστημιακή εκπαίδευση, ώστε η Αφρική να αποκτήσει τεχνογνωσία».
Πού καταλήγουμε
Η νέα κουλτούρα της συνεργασίας, του μοιράσματος των ιδεών, της γνώσης, της συν-δημιουργίας και της καινοτομίας, της ενδυνάμωσης της φωνής όλο και περισσότερων συνδεδεμένων ανθρώπων, μέσα από τις τεχνολογίες κοινωνικής δικτύωσης –από τα πιο ακριβά laptops και το i-phone μέχρι τα χαμηλού κόστους laps (one laptop per child project), τα κινητά τηλέφωνα ή το mobile internet– προκαλεί ανατροπές στον τρόπο που σκεφτόμαστε και δρούμε.
Το ζήτημα της παγκόσμιας φτώχειας θα το διαχειρίζονται πιο αποτελεσματικά πλέον οι αναπτυσσόμενες χώρες, όταν παράλληλα με το σημερινό μοντέλο της βοήθειας, επαναδιαπραγματευτούν τους όρους που συμμετέχουν στο παγκόσμιο εμπόριο και κυρίως αξιοποιήσουν τις νέες δυνατότητες για δικτύωση, νέες συμμαχίες, επενδύσεις στην εκπαίδευση και τη γνώση, όταν ανοίξουν τις αγορές προιόντων και αγαθών και εμπιστευούν τον εαυτό τους . Οι ίδιες έχουν ήδη σαφή δείγματα των νέων δυνατοτήτων που τους ανοίγονται.
Το παραπάνω είναι άρθρο μου από το blog του περιοδικού Βήμα Ιδεών.
![Reblog this post [with Zemanta]](http://img.zemanta.com/reblog_e.png?x-id=5631f089-7b44-44d8-a502-1e4b2a20d40c)
Επιχειρήσεις και κορυφαίες μάρκες ασπάζονται το motto: “Συμφέρει να είσαι καλός!” Ναί! Αλλά ποιός θα πληρώσει το λογαριασμό;
Posted by Μπέττυ Τσακαρέστου in Social Responsibility on April 28th, 2009
«Θα είσασταν διατεθειμένοι να πληρώσετε 10% επιπλέον για ένα προϊόν που θα ήταν φιλικό στο περιβάλλον ή που θα υποστηρίζε έναν κοινωνικό σκοπό;»
Αυτή η ερώτηση, με εναλλακτικές διατυπώσεις, επανέρχεται σε διεθνείς και ελληνικές έρευνες. Οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις και οργανισμοί θέλουν να διαπιστώσουν αν οι καταναλωτές είναι έτοιμοι να αναλάβουν και εκείνοι ένα επιπλέον κόστος ώστε να καταστεί συμφέρουσα η παραγωγή και η διάθεση στην αγορά προϊόντων που έχουν παραχθεί με σωστές περιβαλλοντικές και κοινωνικές προδιαγραφές. Αναρωτιούνται αν υπάρχουν αρκετοί καταναλωτές που θα επιβραβεύσουν με τις αγορές τους ή με την καλή τους γνώμη, τα προϊόντα και τις επιχειρήσεις που θα προσπαθήσουν να ανέβουν στο άρμα της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης. Θα αγοράζαμε , λοιπόν, προϊόντα που είναι πιο ακριβά από άλλα, αντίστοιχης ποιότητας και λειτουργικότητας, επειδή θα γνωρίζαμε ότι δεν έχουν χρησιμοποιήσει παιδική, φθηνή ή ανασφάλιστη εργασία; Θα προτιμούσαμε προϊόντα, τα οποία είναι συγκριτικά ακριβότερα απο άλλα γιατί χρησιμοποιούν οικολογικά υλικά και δεν επιβαρύνουν το περιβάλλον;
Μια από τις βασικές ερμηνείες που έχουν διατυπωθεί για την επιτυχία του ρεύματος της κοινωνικής ευθύνης των επιχειρήσεων, είναι η δύναμη της πίεσης των πολιτών και καταναλωτών.
Οι επιχειρήσεις λένε: αν οι καταναλωτές θέλουν προϊόντα που παράγονται με πιο υπεύθυνο τρόπο, τότε ας είναι έτοιμοι να πληρώσουν και το ακριβότερο τίμημα που συνεπάγεται αυτή η αλλαγή στην παραγωγή και τη διάθεση των προϊόντων. Αυτή η παραδοχή θεωρείται ως αυταπόδεικτη αλήθεια. Σπάνια ελέγχεται η ορθότητά της. Την ασπάζονται επιχειρήσεις, πολλοί εκπρόσωποι ΜΚΟ, κυβερνήσεις και την επαναλαμβάνουν δημόσια σε κάθε ευκαιρία.
Οι καταναλωτές λένε: Οι επιχειρήσεις οφείλουν να μας παρέχουν προϊόντα υψηλής ποιότητας (δηλαδή, προϊόντα υγιεινά, ασφαλή, που δεν θα βλάπτουν το περιβάλλον, που θα σέβονται τους ανθρώπους και τις κοινωνίες), σε χαμηλές τιμές! Δεν θέλουμε να μετακυλίουν το κόστος της περιβαλλοντικής και κοινωνικής τους συμμόρφωσης σε μας τους καταναλωτές. Είναι καθήκον τους.
Την προσωπική μου θέση και τον προβληματισμό, με τους οποίους έκλεισα και το εισαγωγικό σημείωμα του αφιέρωματος για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη, την φέρνω προς συζήτηση σε αυτο το blog:
Σήμερα, οι ίδιοι οι καταναλωτές είναι περισσότερο πρόθυμοι να αλλάξουν την ατομική συμπεριφορά στην καθημερινή τους ζωή, να επιλέξουν τα νέα τεχνολογικά εξελιγμένα προϊόντα «με κοινωνική και περιβαλλοντική συνείδηση». Αρκεί βέβαια, να έχουν πραγματικές και προσιτές επιλογές: προϊόντα και προτάσεις αστικής ζωής που θα είναι ελκυστικές, ποικίλες και ορατές όπου και αν στρέψουν το βλέμμα τους. Καθιστώντας την οικολογική επιλογή οικονομικά «ασύμφορη», συγκρινόμενη με πληθώρα καταναλωτικών προτάσεων της αγοράς, που δεν έχουν αυτές τις προδιαγραφές, δεν διατρέχουμε άραγε τον κίνδυνο, να σηματοδοτήσουμε το «πράσινο» ή κοινωνικά υπεύθυνο lifestyle ως το νέo, πολυτελές, σύμβολο κοινωνικής και ατομικής διάκρισης; Μια επιλογή για λίγους και όχι μια προσιτή επιλογή για τους πολλούς;
Ο ρυπαίνων, ναί, να πληρώνει ακριβά, όχι αυτός που επιλέγει να ζεί, να παράγει και να καταλώνει υπεύθυνα.
Το παραπάνω είναι άρθρο μου από το blog του περιοδικού Βήμα Ιδεών.
Υπάρχει ιδιωτικότητα στη Mπλογκόσφαιρα;
Posted by Μπέττυ Τσακαρέστου in Social Media on April 20th, 2009
Ανεβάζοντας τη ζωή μας ως υπερθέαμα σε blogs, στο Myspace, στο You Tube ή στο Facebook, εκτός από την απόλαυση της απεριόριστης ( μέχρι στιγμής) ελευθερίας έκφρασης και συναναστροφής στις ψηφιακές μας παρέες, αναλαμβάνουμε συχνά, χωρίς να το συνειδητοποιούμε πλήρως και ένα σημαντικό ρίσκο: να περιορίσουμε την ίδια την ελευθερία μας. Αντιφατικό; Το «αποτύπωμα» μας στο google είναι ανεξίτηλο.
Οι εξομολογήσεις προσωπικού χαρακτήρα στα blogs, οι καταναλωτικές προτιμήσεις μας, οι ιδέες που ανταλλάξαμε, οι διαδρομές στα sites, οι φωτογραφίες και τα video που ανεβάσαμε, κάθε περιστροφή μας στο δικτυακό σύμπαν, μένουν εκεί διαθέσιμες για ανάσυρση από εταιρίες εξόρυξης και εκμετάλλευσης των στοιχείων μας, αλλά και από φίλους, γείτονες, συναδέλφους, συνεργάτες ή και αντιπάλους, για κάθε θεμιτή ή αθέμιτη χρήση. Οι προσωπικές πληροφορίες, που έμεις οικειοθελώς ανεβάζουμε στο Internet, εκείνες που οι γνωστοί μας δημοσιεύουν για μας (χωρίς τη συγκατάθεση μας), μας θέτουν ξανά το δίλημμα- πώς να σταθμίσουμε δύο σημαντικές και ορισμένες φορές συγκρουόμενες αξίες, την προάσπιση της πολύτιμης ιδιωτικότητας μας και την ελευθερία του λόγου; Δεν έχουμε να κάνουμε μόνο με τον Μεγάλο Αδελφό.
Συνήθως στρέφουμε την προσοχή μας στο απρόσωπο κράτος και ξεχνάμε την επινοητικότητα και τις γλαφυρές ή φλύαρες αφηγήσεις των προσωπικών μας «φίλων», που μπορεί να εκθέτουν ευαίσθητα θέματα μας στο Facebook και στα προσωπικά τους blogs, καθιστώντας τα προσβάσιμα σε απροσδιόριστο αριθμό χρηστών του διαδικτύου. Οι χρήστες των social media δίνουν την εντύπωση οτι δεν ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την προστασία των προσωπικών τους δεδομένων καθώς πρώτοι οι ίδιοι τα εκθέτουν σε δημόσια θέα. Πρόσφατες έρευνες που έγιναν σε μαθητές και φοιτητές χρήστες του Facebook στις ΗΠΑ, έδειξαν οτι το 90% ποτέ δεν διαβάζει τους όρους του Facebook για της προστασία της ιδιωτικότητας (privacy policy) ενώ το 60% δήλωσε οτι δεν ανησυχεί πολύ για το θέμα αυτό.
Ωστόσο μια τέτοια αποτίμηση της κουλτούρας, την νοοτροπίας και των αξιών τους, μάλλον είναι βιαστική και απλοική. Φαίνεται να έχουν μια διαφορετική αίσθηση της ιδιωτικότητας τους και την υπερασπίζονται με πάθος. Είναι θέμα βαθμού έκθσης και πρόβασης σε πληροφορίες που είναι ήδη διαθέσιμες. Μοιράζονται πλήθος πληροφοριών στα ιντερνετικά forums που συμμετέχουν αρκεί να έχουν τη δυνατότητα του σχετικού ελέγχου της διασποράς τους.
Είναι ευθύνη των δημιουργών, των επιχειρηματιών, των κοινοτήτων και των χρηστών του διαδικτύου να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο αρχών και κανόνων δεοντολογίας, κοινά αποδεκτών που να βοηθούν στην εξισορρόπηση των αναπόφευκτων εντάσεων ανάμεσα στην ελευθερία του λόγου και την προστασία των προσωπικών δεδομένων, που συχνά συνεπάγεται την ενδυνάμωση των μηχανισμών ελέγχου.
Τόσο η ελευθερία του λόγου όσο και η υπεράσπιση της ιδιωτικότητας μας (και με το νέο της αναθεωρημένο περιεχόμενο της γενιάς του googling) είναι προυποθέσεις για την ελεύθερη ανάπτυξη των ανθρώπων σε συνθήκες δημοκρατίας. Ας συνεχίσουμε να αναζητούμε το μέτρο της προστασίας της ελευθερίας και της προστασίας της ιδιωτικότητας σε μια εποχή που όλα είναι σε συνεχή έκθεση και σχολιασμό, ακυρώνοντας το δίλημμα που προβάλλεται όλο και περισσότερο, ζητώντας μας να διαλέξουμε ανάμεσα στην ελευθερία και την ασφάλεια. Επιλέγουμε και τα δύο.
Πηγές: 1.Daniel J. Solove, The Future of Reputation. Gossip, Rumor, and Privacy on the Internet. Yale University Press, 2007 /2. Whitfield Diffie and Susan Landau, Privacy on the Line. The Politics of Wiretapping and Encryption. The MIT Press, 2007 / 3. Josh McHugh, The Data Wars, WIRED, 16-01-2008
Το παραπάνω είναι άρθρο μου από το blog του περιοδικού Βήμα Ιδεών.
![Reblog this post [with Zemanta]](http://img.zemanta.com/reblog_e.png?x-id=23afffea-5810-4009-88b8-925c85256dfe)
Εκπαίδευση 2.0
Posted by Μπέττυ Τσακαρέστου in Social innovation on April 6th, 2009
Στο Λέχοβο Φλώρινας ο Σταύρος Πασπάλης, διευθυντής και δάσκαλος στο πολυθέσιο δημοτικό σχολείο, εισάγει έναν διαδραστικό πίνακα με λειτουργία bluetooth στα μαθήματά του στις δύο τελευταίες τάξεις και μεταμορφώνει την εμπειρία της καθημερινής μάθησης για τους μαθητές του. Εχει ήδη πειραματιστεί με τον πίνακα αφής από το 2006 σε ένα γειτονικό σχολείο στο χωριό Σκλήθρο.
Καινοτομεί αξιοποιώντας την πολυετή εμπειρία του από την εφαρμογή των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση κατά την παραμονή του στη Γερμανία. Συνδέσεις με το Διαδίκτυο, επισκέψεις σε διαφορετικούς ιστοχώρους, τα βιβλία μεταφέρονται σε ηλεκτρονική μορφή στον πίνακα αφής. Οι μαθητές μπορούν να δουλέψουν πάνω στην ηλεκτρονικό πίνακα, να λύσουν ασκήσεις ή να κρατήσουν σημειώσεις. Ο ίδιος παραμένει στην αιχμή της ψηφιακής εκπαίδευσης διατηρώντας επαφή με συναδέλφους του που συμμετείχαν μαζί στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα σύμπραξης σχολικών μονάδων «Comenius».
Στο 2ο Δημοτικό Σχολείο στο Μούρεσι Πηλίου ο δάσκαλος της Στ΄ τάξης Μανώλης Χειλαδάκης παίρνει την πρωτοβουλία να εξοπλίσει τους μαθητές του με ατομικούς υπολογιστές, με την οικονομική συμβολή των ίδιων των παιδιών και των γονιών τους και με την υποστήριξη της δημοτικής αρχής. Διαμορφώνει ένα πρωτόγνωρο ψηφιακό περιβάλλον ανακάλυψης της γνώσης μέσα στην τάξη και συντόμευσης της μελέτης στο σπίτι. Ολη η ύλη, οι ασκήσεις και οι εργασίες βρίσκονται αποθηκευμένα μέσα στα μαθητικά λάπτοπ, ταξινομημένα σε e-τετράδια και e-βιβλία. Από την επόμενη χρονιά οι μαθητές του θα γράφουν τα προσωπικά τους blogs, θα μάθουν να αναζητούν και να αξιολογούν πολλαπλές πηγές στο Διαδίκτυο ξεφεύγοντας από τους περιορισμούς του μοναδικού βιβλίου ανά μάθημα.
Στη Σχολή Μωραΐτη στην Αθήνα ο 31χρονος δάσκαλος Παναγιώτης Κακαλέτρης, με μεταπτυχιακές σπουδές στη χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών στην εκπαίδευση, εισάγει πιλοτικά το 2007 στη Δ΄ τάξη τον διαδραστικό πίνακα αφής και αξιοποιεί τo Διαδίκτυο σε όλα τα μαθήματα: το λογισμικό του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, ηλεκτρονικές εγκυκλοπαίδειες και βιβλία, εικονικά εργαλεία για τα μαθηματικά, διαδραστικούς χάρτες για την ιστορία και τη μελέτη του περιβάλλοντος, εικονικές περιηγήσεις σε μουσεία, βίντεο από το Διαδίκτυο και εξειδικευμένες ιστοσελίδες για τα εικαστικά και τη λογοτεχνία αλλά και παιδαγωγικά ηλεκτρονικά παιχνίδια.
Οι τρεις αυτές περιπτώσεις αποτελούν ενδεικτικά παραδείγματα για τις αλλαγές που συντελούνται ήδη σταδιακά και στη χώρα μας, παρά τις σημαντικές υστερήσεις που επισημαίνονται στην αναμόρφωση της φιλοσοφίας της εκπαίδευσης στην ψηφιακή εποχή. Σχολεία, δάσκαλοι, μαθητές και τοπικές αρχές παίρνουν την πρωτοβουλία και αξιοποιούν όλες τις δυνατότητες που προσφέρει η δεύτερη γενιά του Διαδικτύου, η πλατφόρμα τού web 2.0, για ανταλλαγή ιδεών, γνώσεων και πληροφοριών, για συνεργασία μεταξύ ομάδων μαθητών και δασκάλων, για άνοιγμα στην παγκόσμια κοινότητα της εκπαίδευσης, για ενεργό συμμετοχή στην παραγωγή (αντί της μετάδοσης) της γνώσης και στην πρόσβαση στον παγκόσμιο και ανοιχτό ψηφιακό πλούτο των ιδεών και των καινοτομιών.
Αλληλένδετες τεχνολογικές και εκπαιδευτικές καινοτομίες εισάγονται επίσης τα τελευταία χρόνια σε αρκετά πανεπιστημιακά μαθήματα στη χώρα μας για να κερδίσουν το ενδιαφέρον και τη συμμετοχή της «Γενιάς Υ». Η έμφαση περνά από την «κατοχή γνώσεων» στην ικανότητα για παραγωγή και συν-δημιουργία γνώσης. Δημιουργούνται blogs και wikis μαθημάτων ως πλατφόρμες συνεργασίας, συγγραφής επιστημονικών βιβλίων, διαλόγου, παραγωγής σκέψης και έρευνας. Πειραματισμοί γίνονται και με τη νέα υπηρεσία microblogging, το twitter, για δικτύωση και σύνδεση με την ευρύτερη κοινωνία. Το ΕΜΠ ξεκίνησε δοκιμαστικά τη λειτουργία του.
Τα sites κοινωνικής δικτύωσης ΥouΤube (ομιλίες σε video), Facebook (μαθήματα και ομάδες συλλογικής δράσης ή κοινών ενδιαφερόντων), ΜySpace (μουσική) και Flickr (φωτογραφίες, φωτογραφικά-δοκίμια) εμπλουτίζουν την οργάνωση μαθημάτων, ομάδων εργασίας και έρευνας, συνεδρίων ή συλλογικών δράσεων και δίνουν τη δυνατότητα σε όλη την πανεπιστημιακή κοινότητα να παρουσιάσει και να αναδείξει τη δουλειά της αλλά και να την ανοίξει σε όλους τους πολίτες.
Στην Ευρώπη και κυρίως στις ΗΠΑ αυτή η διαδικασία μετασχηματισμού της μαθησιακής και ερευνητικής διαδικασίας είναι σε εξέλιξη εδώ και δέκα χρόνια. Στο περιβάλλον των νέων ψηφιακών και δικτυακών μέσων οι αλλαγές σε όλον τον κόσμο δεν αφορούν μόνο ή κυρίως τα μεγάλα και διεθνούς φήμης σχολεία ή πανεπιστήμια, δεν αφορούν μόνο τα ανεπτυγμένα κράτη ή κοινωνίες.
Οι καινοτομίες έρχονται πλέον όλο και πιο συχνά απο περιοχές ή κοινωνικές ομάδες που είχαμε συνηθίσει να κατατάσσουμε στην «περιφέρεια». Το διαπιστώνουμε ήδη στη χώρα μας. Το βλέπουμε στην Ινδία, στην Ασία, στην Αφρική. Στη μικρή πόλη Αlbiene του Τέξας το Αlbiene Christian University γίνεται το πρώτο iΡod πανεπιστήμιο. Κοιτώντας προς το μέλλον, δίνει δωρεάν και στους 950 πρωτοετείς φοιτητές του και στους καθηγητές του τη δυνατότητα να επιλέξουν μεταξύ iphones και ipods τόσο για να αξιοποιηθεί με δημιουργικό τρόπο στα μαθήματα όσο και για να οργανωθεί η πανεπιστημιακή ζωή.
Το μεγάλο πρότζεκτ κοινωνικής καινοτομίας του Νίκολας Νεγκροπόντε στο ΜΙΤ, ο υπολογιστής των 100 δολαρίων, αλλάζει τις προοπτικές εκπαίδευσης για τα παιδιά του αναπτυσσόμενου αλλά και του ανεπτυγμένου κόσμου δίνοντάς τους πρόσβαση σε βιβλιοθήκες, εκπαιδευτικά εργαλεία, ομιλίες κορυφαίων στοχαστών, επιστημόνων και καλλιτεχνών που διατίθενται ελεύθερα με άδεια creative commons. Το «γάντι» το σήκωσε η Ινδία, η οποία ετοιμάζει τον υπολογιστή των 10 δολαρίων.
Ωστόσο, όταν μιλάμε για εκπαίδευση στην ψηφιακή εποχή, δεν αναφερόμαστε απλώς σε προηγμένα τεχνολογικά «εργαλεία» που μας δίνουν τη δυνατότητα για ένα πέπλο «διαδραστικότητας» στη μαθησιακή διαδικασία, διατηρώντας όμως άθικτη την παλιά φιλοσοφία. Οι νέες τεχνολογίες κοινωνικής δικτύωσης κυρίως γίνονται πλατφόρμες ανάδυσης και οργάνωσης της κοινωνικής και πολιτισμικής αλλαγής, ανάδυσης ενός νέου εκπαιδευτικού παραδείγματος. Η επανάσταση εν τέλει είναι κοινωνική, όχι στενά «τεχνολογική».
Ποια είναι όμως τα χαρακτηριστικά της εκπαίδευσης 2.0 με την οποία άρχισαν να πειραματίζονται αρκετά σχολεία και πανεπιστήμια (και) στη χώρα μας;
- Η ιεραρχική λογική της μετάδοσης της γνώσης, με τον δάσκαλο/καθηγητή-αυθεντία στο επίκεντρο της διδακτικής διαδικασίας αλλά και τη χωρική απεικόνιση αυτής της σχέσης, η γνώριμη μετωπική διάταξη των θρανίων, αναθεωρείται.
- Τα σχολεία και τα πανεπιστήμιά μας οργανώθηκαν με την παραδοχή ότι η γνώση και η πληροφόρηση είναι σπάνια αγαθά, στα οποία η πρόσβαση και όλα τα κοινωνικά και οικονομικά προνόμια που απορρέουν από αυτήν εξασφαλίζονται μόνο σε χώρους αυθεντίας.
Σήμερα, όμως, σε ένα περιβάλλον δικτύωσης, είναι πιο σημαντικό οι μαθητές και οι φοιτητές να επενδύσουν όχι στην «απόκτηση», απομνημόνευση ή συσσώρευση γνώσεων αλλά να καλλιεργήσουν την ικανότητά τους να ανακαλύπτουν τη γνώση, να την αναλύουν, να τη μοιράζονται, να τη συζητούν, να μπορούν να ασκήσουν κριτική και βέβαια να γίνουν οι ίδιοι παραγωγοί νέας γνώσης.
- Ο δάσκαλος και ο καθηγητής αλλάζουν ρόλο. Γίνονται μέντορες, επιμελητές (curators) που έχουν την ευθύνη να διαμορφώσουν διαδραστικά περιβάλλοντα που θα εμπνεύσουν τους μαθητές τους και θα τους εμπλέξουν στη διαδικασία της μάθησης.
- Στον ψηφιακό διασυνδεδεμένο κόσμο η γνώση γίνεται λιγότερο θέμα εμπιστοσύνης σε όσα έχουν να μεταδώσουν οι αυθεντίες. Παίρνει πιο έντονα τα χαρακτηριστικά της κοινωνικής διαδικασίας. Στηρίζεται περισσότερο στην κουλτούρα της συμμετοχής και του διαλόγου, του μοιράσματος, στη δημιουργία κοινοτήτων μάθησης όπου οι μαθητές έχουν την ευκαιρία να αναζητούν και να θέτουν τα σημαντικά ερωτήματα. Κοινότητες χωρίς «σύνορα» που είναι ταυτόχρονα ψηφιακές και φυσικές.
Ο Chris Αnderson, επιμελητής του κορυφαίου διεθνούς συνεδρίου ΤΕD Conference, που εφέτος συμπλήρωσε 25 χρόνια, έχει ως μότο του «Ιdeas worth spreading». Πράγματι οι ιδέες που ακούγονται στο ΤΕD από διαπρεπείς επιστήμονες, καλλιτέχνες, δημιουργούς και μεγάλους δασκάλους μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο σκέψης, να εμπνεύσουν τη δράση μας, να δώσουν νέες προοπτικές και νόημα στη ζωή μας. Οι σπουδαίοι δάσκαλοι ξαναβρίσκουν σήμερα την αίγλη και την απήχησή τους, μεταμορφώνουν την εμπειρία της μάθησης μέσα και έξω από τις αίθουσες διδασκαλίας.
Θα τείνουμε, εκτιμώ, να τους αναζητούμε όλο και περισσότερο διαδικτυακά και στο περιβάλλον μας.
—-
Το παραπάνω είναι άρθρο μου που δημοσιεύθηκε στο ένθετο “Βήμα Ιδεών” της εφημερίδας “ΤΟ ΒΗΜΑ”
